Có điều gì đó không ổn trong diễn ngôn phương Tây ngày nay, và Argentina đang sống trong chính thực tế đó. Trong khi một số người khăng khăng trở lại phương Tây như thể đó là một giải pháp kỳ diệu, thế giới đang trải qua một cuộc chuyển đổi sâu sắc hơn nhiều. Không phải là một cuộc chiến giữa các ý thức hệ. Đó là một sự thay đổi cấu trúc trong quyền lực toàn cầu, và phương Tây đơn giản không còn giữ vị trí trung tâm độc quyền như hai thế kỷ trước nữa.

Spengler đã dự báo điều này từ hơn một thế kỷ trước: không nền văn minh nào giữ được vị thế thống trị của mình mãi mãi. Ông không nói về những sụp đổ đột ngột, mà về các mô hình nhận diện được: mất khả năng sản xuất, dịch chuyển công nghệ, cạn kiệt sáng tạo. Ngày nay, điều đó không còn là lời tiên tri văn chương nữa, mà là thực tế thực nghiệm. Các con số rõ ràng. Châu Âu già đi nhanh chóng, Hoa Kỳ đang dao động giữa chia rẽ kéo dài và chủ nghĩa bảo hộ bảo thủ. Trong khi đó, Ấn Độ là quốc gia đông dân nhất thế giới, Trung Quốc dẫn đầu về số đơn đăng ký sáng chế, và các quốc gia Vùng Vịnh kiểm soát các nguồn năng lượng quan trọng. Hiện đại đã trở thành đa trung tâm.

Nhưng điều thú vị ở đây là: trước sự mất đi trung tâm này, một phản ứng đặc trưng nổi lên. Các lãnh đạo phương Tây ca ngợi nền văn minh phương Tây bằng các diễn ngôn đạo đức như thể đó là chiến lược thay thế cho các chiến lược sản xuất thực sự. Không phải là sức mạnh, mà là sự bất an lịch sử. Khi một nền thống trị mất khả năng kinh tế, họ bù đắp bằng các khẳng định mang tính biểu tượng và, nhiều khi, bằng sức ép quân sự. Chi tiêu nhiều hơn cho quốc phòng, các xung đột gián tiếp, căng thẳng địa chính trị, các lệnh trừng phạt kinh tế. Tất cả đều nằm trong cùng một logic: duy trì bằng cưỡng chế những gì đã không còn dựa trên đổi mới sáng tạo nữa.

Vấn đề sâu xa không phải là địa chính trị. Đó là vấn đề văn minh. Phương Tây không được xây dựng dựa trên chủ nghĩa biệt lập hay đối đầu liên tục. Nó được xây dựng dựa trên hợp tác thể chế. Đó là điều đã cho phép các trường đại học, khoa học hiện đại, pháp luật, thương mại phát triển. Và Kitô giáo đã thêm vào một điều cực kỳ quan trọng: nhân phẩm toàn cầu, bảo vệ người yếu thế, giới hạn đạo đức đối với bạo lực. Điều đó đã hình thành các thể chế trung tâm: nhân quyền, nhà nước pháp quyền, chủ nghĩa toàn cầu.

Vấn đề là, chủ nghĩa phương Tây mới hiện nay đã kích hoạt các giá trị đó trong khi lại hành xử trái ngược. Nó làm rạn nứt cấu trúc xã hội, biến các đối thủ chính trị thành kẻ thù đạo đức, phi nhân hóa người di cư, thay thế hợp tác thể chế bằng chia rẽ dựa trên bản sắc. Không phải là phục hồi văn minh, mà là mâu thuẫn nội tại. Và trong khi phương Tây đang chảy máu trong các cuộc chiến văn hóa, thì các quốc gia khác đang tiến lên bằng cách củng cố hợp tác liên quốc gia, lập kế hoạch công nghệ, đầu tư chiến lược.

Trung Quốc không đạt được vị trí trung tâm nhờ đạo đức siêu việt, mà nhờ vào lập kế hoạch về hạ tầng, logistics, khoa học ứng dụng, liên kết giữa đầu tư công và tư. Ấn Độ nâng cao vị thế quốc tế nhờ dân số năng động, đào tạo kỹ thuật, mở rộng sản xuất quy mô lớn. Nếu thành công lịch sử dựa trên hợp tác và phát triển vật chất, thì thiếu hụt của phương Tây không nằm ở bên ngoài, mà ở bên trong.

Và có một điểm yếu cấu trúc chính mà ít người đề cập: quản lý di cư. Trong nhiều thập kỷ, phương Tây đã phát triển bằng cách tích hợp dân cư di cư như một vốn nhân lực và văn hóa. Ngày nay, dòng chảy di cư bị xem như là nguyên nhân của bất an, lý do để đóng cửa biên giới, công cụ bầu cử. Kết quả là phân mảnh, khu ổ chuột, oán giận, làm yếu đi sự gắn kết xã hội. Không phải là một vấn đề nhân đạo, mà là một lỗi chiến lược trong việc hội nhập văn minh.

Trong bối cảnh này, Đức Giáo Hoàng Francisco đại diện cho một tiếng nói khó chịu nhưng cần thiết. Không theo logic ý thức hệ, mà dựa trên truyền thống nhân văn Kitô giáo đã hình thành nên cốt lõi đạo đức của phương Tây. Sự nhấn mạnh của ông về tình huynh đệ giữa các dân tộc, phản đối chiến tranh, ủng hộ đa phương hóa, nhắc nhở rằng các giá trị phương Tây không xuất hiện để biện minh cho các khối quân sự hay chiến tranh văn hóa. Chúng xuất hiện để hạn chế quyền lực và nhân đạo hóa xung đột.

Logic đó đã truyền cảm hứng cho Luật pháp quốc tế sau các cuộc chiến lớn của thế kỷ XX. Liên Hợp Quốc, luật nhân đạo, các hiệp ước đa phương, các cơ chế giải quyết hòa bình. Dù còn nhiều thiếu sót, hệ thống này đã giúp kiềm chế xung đột trong nhiều thập kỷ, giảm thiểu các đối đầu trực tiếp, đặt giới hạn cho bạo lực đơn phương. Đó là nỗ lực tham vọng nhất trong việc dịch chuyển hợp tác văn minh thành quy phạm pháp luật toàn cầu.

Ngày nay, hệ thống đó đang chịu áp lực. Sự rút lui chủ quyền và các diễn ngôn giá trị văn minh có xu hướng thay thế các quy tắc chung bằng logic sức mạnh. Các tổ chức quốc tế bị xem nhẹ, các tòa án bị yếu đi, hành động đơn phương trở nên bình thường hóa. Không phải là sự lùi bước về kỹ thuật, mà là sự lùi bước về văn minh. Và điều đó đặc biệt ảnh hưởng đến các quốc gia trung bình và ngoại vi, phụ thuộc vào các quy tắc đa phương để tránh bị mắc kẹt giữa các cường quốc lớn.

Toynbee đã nói rất hay: các nền văn minh chỉ tồn tại được nếu có khả năng phản ứng sáng tạo với các thử thách. Polanyi giải thích từ kinh tế chính trị: không có trật tự thị trường nào tồn tại nếu phá hủy nền tảng xã hội của nó. Sai lầm chính của chủ nghĩa phương Tây mới không phải là ý thức hệ, mà là chiến lược. Họ nghĩ rằng khủng hoảng là văn hóa, trong khi thực ra nó là về sản xuất, công nghệ, dân số, thể chế. Không có hạ tầng, không năng lượng, không công nghiệp, không khoa học ứng dụng, không nhà nước chức năng, thì không nền văn minh nào tồn tại được.

Và ở đây, Argentina xuất hiện như một tấm gương khó chịu. Argentina không phải là một cường quốc phương Tây đã được củng cố. Là một quốc gia ngoại vi với cấu trúc sản xuất chưa hoàn chỉnh, nhà nước yếu, mất cân đối lãnh thổ nặng nề. Việc nhập khẩu các cuộc chiến văn hóa bên ngoài, tự động đứng về phía các tranh chấp địa chính trị bên ngoài, làm yếu khả năng nhà nước theo các khẩu hiệu về hiệu quả thị trường, không đưa chúng ta đến sự phục sinh của phương Tây nào cả. Nó khiến chúng ta dễ bị bỏ lại phía sau về chiến lược. Sự khép kín ngày nay giữ chúng ta mắc kẹt trong các khẩu hiệu biểu tượng trong khi thế giới tranh giành các khoáng sản quan trọng, định hình lại mô hình năng lượng, tổ chức lại chuỗi sản xuất, cạnh tranh để dẫn đầu về công nghệ.

Không phải là một cuộc tranh luận đạo đức. Đó là vấn đề quyền lực thực sự. Spengler đã nhầm khi nghĩ rằng sự cạn kiệt của nền văn minh mang lại số phận định sẵn. Không có số phận đã được viết sẵn. Nhưng ông đã đúng ở một điểm then chốt: các nền văn minh không tồn tại vì hoài niệm, mà vì khả năng thích ứng. Sự khép kín ngày nay không phải là điều tất yếu nếu chúng ta có thể xác định lại chiến lược.

Thế kỷ 21 sẽ không định đoạt bởi ai hét to hơn về phương Tây. Nó sẽ định đoạt bởi ai có thể xây dựng lại hợp tác thể chế, nhà nước chức năng, nền kinh tế sản xuất, các dự án quốc gia khả thi trong thế giới đa cực. Suy thoái thực sự không phải là mất đi các giá trị. Mà là phản bội các nguyên tắc hợp tác, nhân đạo, pháp lý đã làm nên những giá trị đó. Đó là cuộc tranh luận mà chúng ta vẫn còn tránh né, cả ở phương Tây lẫn Argentina. Và sự khép kín ngày nay đang khiến chúng ta trả giá từng ngày vì đã trì hoãn nó.