Về việc đốt và mua lại tiền điện tử, có thể nhiều người vẫn luôn thắc mắc. Gần đây, các dự án mới ngày càng thảo luận nhiều hơn về những cơ chế này, nên mình muốn tổng hợp lại một chút.

Trước tiên, nói về đốt tiền điện tử (仮想通貨 バーン) là gì. Nói đơn giản, đó là gửi token đến địa chỉ không thể sử dụng (gọi là địa chỉ đốt) để loại bỏ vĩnh viễn token đó khỏi thị trường. Khi nguồn cung giảm, tính khan hiếm tăng lên và về lý thuyết giá có thể tăng. Tuy nhiên, điều quan trọng là không phải lúc nào giá cũng chắc chắn tăng sau đốt.

Trong khi đó, mua lại (buyback) là dự án sử dụng quỹ của chính mình để mua token trên thị trường. Giống như đốt, nhưng token mua lại sẽ được giữ trong ví của công ty chứ không hoàn toàn biến mất. Đây là điểm khác biệt quan trọng so với đốt tiền điện tử.

Từ năm 2017 đến 2018, nhiều dự án nổi tiếng đã bắt đầu áp dụng chiến lược này. Các sàn giao dịch lớn cũng thực hiện chương trình đốt token hàng quý bằng cách sử dụng một phần lợi nhuận. Vào tháng 10 năm 2021, có một trường hợp dự án đốt hơn 130.000 token, loại bỏ khỏi thị trường.

Vì sao đốt tiền điện tử lại phổ biến? Do các dự án mới thường bắt đầu với số lượng token lớn, giá thấp, nên các nhà phát triển muốn tạo ra tính khan hiếm nhân tạo. Bắt đầu với 1 nghìn tỷ token, rồi đốt vài chục tỷ, nhằm mục tiêu tăng giá trong tương lai.

Về mặt kỹ thuật, còn có cơ chế đồng thuận gọi là Proof of Burn (PoB). Đây là hệ thống miner đốt token để có quyền khai thác. Được tạo ra để tránh lãng phí năng lượng của PoW, nhưng cũng gặp vấn đề tập trung quyền lực vào các miner lớn.

Tuy nhiên, cần cẩn thận. Dù gọi là đốt tiền điện tử, không có gì đảm bảo giá sẽ tăng. Thậm chí, có thể là chiêu trò lừa đảo của các dự án gian lận để lừa nhà đầu tư. Có trường hợp nhà phát triển gửi token vào ví của chính họ rồi giả vờ đốt, hoặc dùng đốt để che giấu các cá mập (whale) nắm giữ lớn.

Về lâu dài, đốt và mua lại token là con dao hai lưỡi đối với người sở hữu token. Giảm cung có thể giúp giá ổn định, nhưng nếu quá giảm phát, thanh khoản sẽ giảm, hệ thống có thể trở nên cứng nhắc. Nhà đầu tư cần hiểu rõ động cơ thực sự của dự án: đó có phải là thao túng giá đơn thuần hay là chiến lược bền vững? Việc phân biệt rõ ràng rất quan trọng.