Cá cược của Gerald Cotten: Kẻ lừa đảo tiền điện tử đã mất tất cả

Khi sàn giao dịch Canada QuadrigaCX đột ngột ngưng rút tiền vào đầu năm 2019, đã gây chấn động trong giới tiền điện tử. Nguyên nhân: sáng lập Gerald Cotten đã qua đời đột ngột khi đi du lịch ở Ấn Độ, mang theo quyền truy cập vào các kho lạnh chứa khoảng 145 triệu đô la tài sản kỹ thuật số của khách hàng. Điều ban đầu tưởng là tai nạn thương tâm nhanh chóng biến thành một trong những vụ án phức tạp và tiết lộ nhất trong giới crypto—một câu chuyện không chỉ phơi bày lừa đảo mà còn phơi bày sự hấp dẫn nguy hiểm của việc chấp nhận rủi ro tài chính.

Từ các trò lừa đảo trực tuyến đến nhà điều hành sàn giao dịch

Con đường nổi tiếng của Gerald Cotten không bắt đầu từ QuadrigaCX. Những hoạt động liên quan đến các kế hoạch tài chính mờ ám của ông kéo dài từ thời tuổi teen, khi mới 15 tuổi, ông đã bước chân vào thế giới bóng tối của các chương trình đầu tư lợi nhuận cao—gọi tắt là HYIPs, vốn thực chất là các mô hình Ponzi được khoác áo tiền kỹ thuật số. Những hoạt động này, hứa hẹn lợi nhuận phi thực tế cho các nhà đầu tư không cảnh giác, trở thành nơi đào tạo cho ông về lừa đảo.

Trong các mạng lưới tội phạm này, Cotten lần đầu tiếp xúc với tài sản kỹ thuật số. Năm trước Bitcoin ra đời, ông đã làm việc cùng đồng hương Canada Michael Patryn (sau này tiết lộ là Omar Dhanani, kẻ lừa đảo danh tính đã từng ngồi tù liên bang) để thực hiện các giao dịch với eGold—một token kỹ thuật số dựa trên vàng, sau này bị FBI đóng cửa vì vai trò rửa tiền. Sự hợp tác ban đầu này chứng tỏ rất quan trọng: khi Cotten sau này thành lập QuadrigaCX cùng Patryn, họ mang theo hàng thập kỷ kinh nghiệm điều hướng các mảng tối của tài chính và tội phạm.

Điều khiến Cotten đặc biệt nguy hiểm không chỉ là ông không trung thực—mà còn là vẻ ngoài đáng tin cậy. Người đàn ông điềm đạm, ăn mặc chỉnh tề, tạo hình ảnh đáng kính, che giấu một mô hình trộm cắp và lừa đảo có hệ thống. Các đồng nghiệp và nhà đầu tư làm việc gần gũi với ông đều tin tưởng tuyệt đối. Một số còn nhận xét rằng nếu Cotten chỉ giữ các vị trí Bitcoin và Ethereum ban đầu (theo lời đồn là mua trước bán ra Ethereum), ông đã tích lũy được khối tài sản thực sự mà không cần phạm pháp.

Tài khoản ma: Gerald Cotten đã lấy trộm từ chính khách hàng của mình như thế nào

Cơ chế lừa đảo của Cotten thể hiện rõ tâm trí của một kẻ mưu mô luôn tính toán. Theo các kết quả điều tra của Ernst & Young, Cotten đã tạo ra các tài khoản ma trong QuadrigaCX bằng danh tính giả “Chris Markay.” Qua các hồ sơ vỏ bọc này, hắn thực hiện một trò lừa tinh vi: hắn nạp tiền ảo bằng đô la Canada giả mạo, chỉ tồn tại trên giấy tờ, rồi dùng số tiền ma này để mua các loại tiền điện tử thật từ các khách hàng của chính sàn.

Khi đã có trong tay các tài sản kỹ thuật số bị đánh cắp, Cotten chuyển chúng ra các sàn ngoại quan để tham gia các hoạt động đầu cơ liều lĩnh hơn. Hắn đặt cược vào các altcoin biến động mạnh và thực hiện các giao dịch phái sinh rủi ro cao—gọi là “degen” trong giới crypto hiện nay. Đây không phải là quản lý tài sản cẩn trọng để giữ gìn số tiền bị đánh cắp, mà là hành vi của một người nghiện cảm giác mạnh của rủi ro tài chính.

Việc thực hiện các kế hoạch này đòi hỏi sự chuẩn bị tỉ mỉ. Cotten đã học lái máy bay và chuẩn bị các phương án trốn thoát, cho thấy ông biết rằng hoạt động của mình có thể bị phát hiện và cần có kế hoạch thoát thân. Ông còn cập nhật di chúc chỉ hai tuần trước khi đi Ấn Độ, để lại 100.000 đô la Canada (khoảng 81.000 USD) cho hai chú chó—chi tiết kỳ lạ này nhấn mạnh sự cô lập và tính chất giao dịch trong các mối quan hệ của ông với con người.

Giao dịch 115 triệu đô la đã thay đổi tất cả

Điều gây sốc nhất là phần lớn số tiền bị đánh cắp của Cotten đã đổ vào Ethereum. Khi thị trường tiền điện tử sụp đổ năm 2018, ETH giảm hơn 90% so với đỉnh, và duy trì mức thấp trong suốt năm 2019 và 2020. Cuộc điều tra của Ủy ban Chứng khoán Ontario sau đó tiết lộ rằng khoản lỗ thảm khốc của Cotten trên các vị trí ETH—toàn bộ đều dùng tiền khách hàng hắn lừa đảo lấy được—lên tới khoảng 115 triệu đô la Canada (khoảng 93 triệu USD). Số tiền này còn lớn hơn tổng doanh thu của QuadrigaCX trong suốt lịch sử hoạt động.

Điều này cho thấy rõ ràng: vào cuối năm 2018, gần như không còn gì trong quỹ dự trữ của sàn để lấy hoặc trốn thoát. Vỡ nợ của sàn không chỉ đơn thuần do khách rút tiền vượt quá khả năng thanh khoản, mà còn là hậu quả trực tiếp của cơn nghiện cờ bạc của một cá nhân đã phá hủy toàn bộ công ty và gây thiệt hại cho hàng chục nghìn nhà đầu tư.

Chết hay biến mất? Bí ẩn vẫn còn

Tuy nhiên, bí ẩn lớn nhất vẫn là: liệu Gerald Cotten có thực sự chết ở Ấn Độ hay đã dàn dựng một kế hoạch thoát thân tinh vi để biến mất cùng số tiền còn lại?

Các nhà báo điều tra, theo podcast “Exit Scam” do Aaron Lammer dẫn dắt, đã truy tìm các bước cuối cùng của Cotten ở Ấn Độ và không tìm thấy bằng chứng đáng tin cậy về việc lừa đảo tinh vi—không có giấy tờ giả, không có người đóng thế, không có dấu hiệu phạm tội. Cơ quan thực thi pháp luật Canada, có vẻ hài lòng với kết quả điều tra, từ chối yêu cầu khai quật thi thể Cotten để xác minh DNA. Các bằng chứng phần lớn đều cho thấy Gerald Cotten thực sự đã chết đột ngột trong chuyến đi đó.

Điều đáng để ý nhất là số phận của Jennifer Robertson, vợ của Cotten, người đi cùng ông đến bệnh viện nơi ông qua đời. Nếu cái chết của ông là giả, thì Robertson chắc chắn phải là đồng phạm có ý thức. Nhưng cô ấy xuất hiện sau đó mà hầu như không còn phần nào trong số tiền còn lại của Quadriga. Cặp đôi từng sống xa hoa, tiêu xài bằng số tiền bất chính—đi du lịch khắp nơi, mua sắm xa xỉ. Nhưng nếu Robertson biết chuyện giả chết, cô ấy chắc chắn không hưởng lợi gì từ đó. Ngay cả hai chú chó của Cotten, dù được thừa kế lớn trong di chúc, cũng không nhận được gì từ sự biến mất của ông.

Những bài học từ câu chuyện của Gerald Cotten cho ngành công nghiệp crypto

Vụ án của Gerald Cotten cuối cùng cho thấy điều gì đó còn đáng lo ngại hơn cả trộm cắp đơn thuần: đó là tâm lý của những kẻ lừa đảo cưỡng bức. Các nhà điều tra và người dẫn chương trình Lammer đã đi đến kết luận ấn tượng về nhân vật này: “Ở một mức độ nào đó, Gerry nghiện lừa đảo. Nghiện trộm tiền của người khác.” Đây không phải là kế hoạch tài chính hợp lý—mà là biểu hiện của cảm giác phấn khích khi chơi game, của một cơn nghiện rủi ro và phạm pháp mà các nhà nghiên cứu tài chính hành vi sẽ nhận ra như cảm giác phấn khích của một con bạc, ngày càng tăng khi thành công trong lừa đảo.

Cotten có những con đường hợp pháp để tích lũy tài sản lớn. Các khoản nắm giữ tiền điện tử ban đầu của ông, nếu không bị phát hiện, đã đủ để tạo ra của cải thực sự. Nhưng ông không thể cưỡng lại cảm giác mạnh của các hoạt động phi pháp, thách thức trí tuệ để vượt qua các cơ quan quản lý và nhà đầu tư, cảm giác adrenaline khi chuyển tiền trộm qua các kế hoạch tài chính phức tạp. Giống như mọi con bạc nghiện, ông liên tục nâng cược, liên tục tìm kiếm một lần thắng nữa—cho đến khi chính toán học bắt kịp.

Bài học rộng lớn cho ngành công nghiệp tiền điện tử là rất đáng suy ngẫm. Từ khi Bitcoin ra đời, “exit scam” đã trở thành nạn dịch thường xuyên—từ vụ sập Africrypt biến mất cùng 69.000 bitcoin, đến vô số vụ lừa đảo nhỏ hơn. Mô hình lặp lại: các nhà sáng lập tưởng đáng tin cậy đột nhiên biến mất cùng tiền của khách hàng. Nhưng câu chuyện của Cotten còn cho thấy điều đáng sợ hơn: đôi khi, những kẻ lừa đảo lớn nhất không phải là những kẻ mưu mô tính toán kỹ lưỡng để trốn thoát, mà là những kẻ nghiện rủi ro, người mà cơn nghiện trộm cắp cuối cùng đã hủy hoại chính họ cùng với nạn nhân.

Khi thị trường tiền điện tử trưởng thành và các quy định ngày càng chặt chẽ hơn, ngành cần đối mặt với một sự thật khó chịu mà Gerald Cotten đã thể hiện: lừa đảo tinh vi có thể phát triển không phải vì chúng giả vờ hợp pháp, mà chính vì các thủ phạm như Cotten luôn tạo ra vẻ đáng tin cậy trong khi ẩn chứa những cơn nghiện tâm lý sâu sắc với sự lừa dối. Hiểu rõ các mô hình hành vi này có thể còn quan trọng hơn bất kỳ biện pháp công nghệ nào đối với các nhà điều hành sàn và cơ quan quản lý.

Lưu ý về tình hình thị trường hiện tại (tháng 2 năm 2026):
Theo cập nhật mới nhất, Bitcoin đứng ở mức 68.10K USD, tăng 3.43% trong 24 giờ, trong khi Ethereum giao dịch ở mức 2.05K USD, giảm khoảng 17.83% so với năm trước—nhắc nhở rằng thị trường crypto vẫn còn biến động như thời kỳ mà các cược Ethereum thảm khốc của Cotten đã phá hủy QuadrigaCX.