Học cách xem biểu đồ cổ phiếu: Hệ thống các bước đầy đủ cho người mới bắt đầu

Trong thế giới đầu tư chứng khoán, cách đọc biểu đồ cổ phiếu không chỉ là kỹ năng hữu ích mà còn như một ngôn ngữ mà nhà đầu tư cần học để giao tiếp với thị trường. Đọc biểu đồ cổ phiếu chính xác giúp bạn nắm bắt rõ xu hướng biến động giá và tăng khả năng ra quyết định tỉnh táo, không dựa vào đoán mò.

Thống kê từ thị trường tài chính toàn cầu cho thấy nhà đầu tư thành thạo phân tích biểu đồ có tỷ lệ thành công cao hơn những người dựa vào cảm tính đến 60-70%. Con số này khẳng định rằng cách đọc biểu đồ cổ phiếu đúng là khoa học chứ không phải may rủi.

Giá phản ánh tất cả: Nền tảng của phân tích kỹ thuật

Hãy xem thị trường chứng khoán như một chiến trường, nơi phe mua và phe bán đấu tranh để chiếm ưu thế. Trong từng thời điểm, lòng tham và nỗi sợ của thị trường được phản ánh qua các biến động giá. Việc học cách đọc biểu đồ cổ phiếu chính là hiểu được cuộc chiến này diễn ra như thế nào.

Lý thuyết phân tích kỹ thuật dựa trên ba nguyên tắc chính:

Thứ nhất, giá hiện tại đã phản ánh tất cả các thông tin, báo cáo tài chính và các yếu tố cơ bản. Dù là những điều đã biết trong thị trường hay tin đồn chưa được xác nhận chính thức, tất cả đều đã nằm trong giá.

Thứ hai, giá không di chuyển một cách ngẫu nhiên. Trên biểu đồ cổ phiếu, bạn sẽ thấy xu hướng rõ ràng, các đợt biến động có hướng cho đến khi có lực mới thay đổi chiều.

Thứ ba, do con người không thay đổi, nỗi sợ và lòng tham vẫn là động lực thúc đẩy thị trường từ xưa đến nay. Điều này có nghĩa là các mô hình đã xuất hiện trong quá khứ thường lặp lại trong hiện tại. Nhớ các mô hình này là cốt lõi của cách đọc biểu đồ cổ phiếu.

Công cụ chính trong cách đọc biểu đồ cổ phiếu: Các thành phần cần biết

Biểu đồ cổ phiếu có vẻ phức tạp, nhưng nếu phân nhỏ ra, bạn sẽ thấy nó được tạo thành từ một số thành phần cơ bản:

Trục hoành thể hiện thời gian, là yếu tố xác định bối cảnh mọi thứ. Khoảng thời gian bạn chọn xem gọi là Timeframe, rất quan trọng. Trader trong ngày (Day Trader) muốn đóng vị thế trong ngày có thể xem biểu đồ 5 phút hoặc 15 phút. Trong khi nhà đầu tư trung hạn thích biểu đồ ngày, còn nhà đầu tư dài hạn thường theo dõi biểu đồ tuần hoặc tháng.

Trục tung thể hiện giá. Khi xem biểu đồ, bạn có thể thấy các thang đo phổ biến như Linear Scale (tỷ lệ tuyến tính) sắp xếp giá theo khoảng đều nhau, hoặc Logarithmic Scale (tỷ lệ logarit) thể hiện biến động theo phần trăm. Thang log rất quan trọng để xem các cổ phiếu tăng trưởng dài hạn.

Phần dưới cùng của biểu đồ thường thể hiện khối lượng giao dịch, gọi là Volume. Hiện nay, hãy nghĩ Volume như “nhiên liệu” cho các biến động giá. Giá có thể tăng mạnh, nhưng nếu Volume thấp, đà tăng đó giống như chiếc xe thiếu nhiên liệu, không thể đi xa.

Ba loại biểu đồ cổ phiếu và đặc điểm riêng

Dù dữ liệu gốc (Open, High, Low, Close) là như nhau, cách trình bày dữ liệu đó ảnh hưởng lớn đến quyết định của nhà đầu tư.

Biểu đồ đường (Line Chart) là dạng đơn giản nhất, nối các điểm giá đóng cửa của từng khoảng thời gian. Giúp dễ nhận biết xu hướng chính, nhưng bỏ qua các biến động trong ngày.

Biểu đồ nến (Candlestick Chart) do Nhật Bản phát minh vào thế kỷ 18 bởi Munehisa Homma, thể hiện đầy đủ dữ liệu OHLC như biểu đồ thanh, nhưng thêm màu sắc và hình dạng. Thân nến thể hiện khoảng cách giữa giá mở và đóng, bóng nến thể hiện mức cao nhất và thấp nhất. Nến xanh (hoặc trắng) cho biết giá đóng cao hơn mở, nến đỏ (hoặc đen) cho biết giá đóng thấp hơn mở. Ưu điểm của nến là truyền tải tâm lý thị trường ngay lập tức, rõ ràng về lực mua hoặc bán. Chính vì thế, 70% nhà giao dịch thế giới yêu thích nến.

Cách đọc biểu đồ nến: Phân tích cuộc chiến giá

Mỗi cây nến kể câu chuyện về cuộc đấu tranh giữa người mua và người bán, ai thắng ai thua.

Chiều dài thân nến thể hiện sức mạnh của đà di chuyển. Thân dài cho thấy phe bò hoặc gấu kiểm soát hoàn toàn thị trường. Thân ngắn thể hiện cuộc chiến còn đang diễn ra, thị trường do dự.

Bóng nến thể hiện sự từ chối giá. Bóng dài phía trên cho thấy có người cố đẩy giá lên nhưng bị đẩy xuống, bóng dài phía dưới cho thấy có người cố đẩy giá xuống nhưng bị mua vào “ôm” lại.

Một số mẫu hình nến đặc biệt quan trọng như Hammer (Cây búa) xuất hiện trong xu hướng giảm, có bóng dưới dài và thân ngắn, báo hiệu “đã đến lúc giá đủ thấp”. Shooting Star (Ngôi sao bắn) ngược lại, xuất hiện trong xu hướng tăng, báo hiệu “đã đến lúc giá tăng nữa”. Doji xuất hiện khi giá mở và đóng bằng nhau, thể hiện sự do dự, có thể là tín hiệu xu hướng cũ sắp yếu đi.

Mẫu hình Bullish Engulfing xảy ra khi cây nến xanh lớn bao trùm hoàn toàn cây nến đỏ nhỏ, báo hiệu phe bò mạnh lên. Ngược lại, Bearish Engulfing là cây nến đỏ lớn bao trùm cây nến xanh nhỏ, cho thấy lực bán gia tăng.

Lưu ý, các mẫu hình nến đẹp đẽ nhưng không có ý nghĩa gì nếu xuất hiện giữa biển rộng, phải xuất hiện tại các vùng hỗ trợ hoặc kháng cự quan trọng. Ngoài ra, đừng vội ra quyết định khi cây nến chưa đóng, khối lượng giao dịch cũng phải tăng lên cùng lúc. Nếu không, đó chỉ là chiêu trò làm giá giả.

Xu hướng giá: Hướng đi mà nhà đầu tư cần theo

Câu nói “Trend is your friend” không phải là lời nói quá. Chống lại xu hướng giống như bơi ngược dòng tự nhiên, cuối cùng bạn sẽ kiệt sức.

Xu hướng tăng hình thành khi giá tạo đỉnh mới cao hơn và đáy mới cao hơn liên tục, thể hiện thị trường muốn mua, giá đi lên. Dù có những đợt giảm, giá vẫn cao hơn lần trước. Ngược lại, xu hướng giảm là khi giá tạo đáy mới thấp hơn và đỉnh mới thấp hơn, thể hiện thị trường muốn bán.

Học cách đọc biểu đồ hiệu quả là xác định đúng xu hướng trước tiên. Dùng đường xu hướng (Trendline) để hỗ trợ. Kẻ đường nối các đáy trong xu hướng tăng hoặc đỉnh trong xu hướng giảm, càng nhiều điểm chạm, đường càng mạnh.

Đường trung bình động (Moving Average), đặc biệt EMA 200 ngày, còn gọi là “đường chia rẽ thiên đường và địa ngục”. Giá nằm trên đường này cho thấy xu hướng dài hạn tăng, dưới đường này là xu hướng giảm.

Hỗ trợ và kháng cự: Ghi lại cuộc chiến

Nếu xu hướng là hướng đi, thì hỗ trợ và kháng cự là các bức tường ngăn cản di chuyển. Hỗ trợ (Support) như “sàn” nâng đỡ giá, mức giá có nhiều lực mua, nhà đầu tư xem đó là mua rẻ. Kháng cự (Resistance) như “trần nhà”, mức giá có lực bán mạnh, nhà đầu tư muốn chốt lời hoặc tránh lỗ.

Một mẹo quan trọng là xem hỗ trợ và kháng cự như các “khu vực”, không phải đường đơn lẻ, vì giá thường dao động quanh đó. Khi kháng cự bị phá vỡ, nó sẽ trở thành hỗ trợ, gọi là “Role Reversal” – quy luật bất di bất dịch của thị trường.

Nếu giá thử nghiệm nhiều lần hỗ trợ hoặc kháng cự mà không vượt qua, chứng tỏ có lực lớn đứng ở đó. Nhưng nếu thử lần thứ sáu, thứ bảy, khả năng bức tường yếu đi, quyết định vượt qua có thể đến.

Chiến lược hiệu quả là chờ giá giảm về hỗ trợ, quan sát hình dạng Hammer hoặc mô hình đảo chiều xuất hiện rồi mới vào mua, đặt Stop Loss dưới hỗ trợ một chút. Ngược lại, chờ giá chạm kháng cự, thấy Shooting Star xuất hiện rồi bán hoặc mở vị thế Short.

Tín hiệu tiềm ẩn của khối lượng giao dịch

Có câu nói trong giới trader: “Giá có thể lừa dối, nhưng Volume thì không”. Mối liên hệ giữa giá và khối lượng gọi là Volume Price Analysis.

Trong điều kiện bình thường, khi giá tăng, Volume phải tăng theo, cho thấy đà tăng có nền tảng thực sự, dòng tiền chảy vào. Khi giá giảm, Volume cũng tăng, thể hiện lực bán mạnh.

Cẩn thận với các tín hiệu khác thường: giá tăng nhưng Volume giảm? Có thể là tăng ảo, lực mua đã cạn. Giá giảm nhưng Volume giảm? Có thể là lực bán đã hết, thị trường đang tích lũy để bật lên.

Khi giá vượt kháng cự, phải đi kèm Volume Spike cao, xác nhận có dòng tiền lớn thật sự. Nếu không, đó chỉ là “Bull Trap” – bẫy giá tăng giả tạo, giá chỉ chạy qua một chút rồi quay đầu giảm.

Thực hành đọc biểu đồ với công cụ thực tế

Kiến thức vô nghĩa nếu không thực hành. Đối với người muốn học cách đọc biểu đồ hiệu quả, hãy chọn nền tảng có biểu đồ tiêu chuẩn quốc tế.

TradingView là tiêu chuẩn hàng đầu thế giới về phân tích kỹ thuật, cho phép bạn vẽ đường, thêm indicator, luyện tập thoải mái. Nếu muốn luyện tập với các tài sản khác như dầu, vàng, thường liên quan đến thị trường Việt Nam, giúp hiểu rõ hơn về thị trường.

Đối với biểu đồ cổ phiếu Việt Nam, dùng Settrade – ứng dụng của Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM là tiêu chuẩn. Trên này, bạn có thể xem Bid/Offer (giá mua/bán), thể hiện lực thực của thị trường. Nếu thấy “rút chốt” nhanh chóng hoặc Ticker liên tục màu xanh, chứng tỏ có lực mua thật.

Học cách đọc biểu đồ là con đường cần thời gian, không thể học trong một ngày. Mỗi lần nhìn biểu đồ, hãy cố gắng ghi nhớ mẫu hình, hiểu tâm lý đằng sau, kỹ năng sẽ dần nâng cao.

Quản lý rủi ro luôn là lớp áo giáp của bạn. Stop Loss phải luôn được đặt đúng chỗ, vì dù xu hướng đúng, vẫn có những biến động bất ngờ. Không được kéo Stop Loss xuống dưới, không để mất tiền đã mất. Tất cả đều liên quan đến sinh tồn trong thị trường.

Kiến thức này đã được áp dụng qua nhiều thế kỷ. Trong thế giới dữ liệu tràn ngập như hiện nay, hiểu rõ cách đọc biểu đồ cổ phiếu càng trở nên cần thiết. Dù là dùng Settrade cho cổ phiếu Việt Nam hay các nền tảng toàn cầu, sức mạnh của nhà đầu tư đến từ sự hiểu biết, không phải may mắn. Hy vọng phương pháp đọc biểu đồ đã học sẽ dẫn bạn đến mục tiêu tài chính một cách vững chắc. 💸