Hiểu về quy luật cung cầu: công cụ quan trọng để thúc đẩy giá thị trường

Luật cung cầu là một trong những khái niệm cơ bản quan trọng nhất trong khoa học kinh tế. Điều này không chỉ giúp các nhà kinh tế hiểu về cách xác định giá cả mà còn là công cụ mà các nhà đầu tư và nhà giao dịch sử dụng để phân tích và dự đoán biến động giá của các tài sản trên thị trường tài chính. Khi chúng ta có thể hiểu cách lực mua và lực bán ảnh hưởng đến giá như thế nào, chúng ta có thể đưa ra các quyết định đầu tư một cách hiệu quả hơn.

Mua so với bán: Nền tảng của giá cả

Nếu chúng ta muốn hiểu giá của một cổ phiếu hoặc bất kỳ tài sản nào di chuyển như thế nào, chúng ta cần nhận thức rõ cuộc đấu tranh giữa hai phía diễn ra trên thị trường, một bên là người mua, bên kia là người bán, và giá cả phát sinh chính là kết quả của cuộc đấu tranh này. Tại mỗi thời điểm, nếu lực mua mạnh hơn, giá sẽ tăng; còn nếu lực bán chiếm ưu thế, giá sẽ giảm.

Khái niệm về quy luật cung cầu này không chỉ là lý thuyết cho lớp học. Đó là thực tế diễn ra hàng ngày trên thị trường, giúp chúng ta hiểu rõ những gì đang xảy ra.

Luật cung cầu: Hiểu biết sâu sắc

Luật cung cầu mô tả mối quan hệ rõ ràng giữa giá cả và khối lượng giao dịch. Nhu cầu cho biết người mua muốn mua gì ở các mức giá khác nhau, trong khi cung cho biết người bán muốn bán bao nhiêu ở từng mức giá. Khi kết hợp cả hai, chúng ta có thể hình dung toàn cảnh của thị trường.

Nhu cầu (Demand): Nhu cầu của người mua

Nhu cầu thể hiện rằng khi giá giảm, lượng hàng mà người mua muốn mua sẽ tăng lên, và ngược lại. Mối quan hệ này xuất phát từ hai lý do chính. Thứ nhất, khi giá giảm, người mua cảm thấy tiền của họ có giá trị hơn (Hiệu ứng thu nhập), từ đó họ có thể mua nhiều hơn. Thứ hai, khi giá giảm, người mua thích sản phẩm này hơn so với các lựa chọn thay thế (Hiệu ứng thay thế).

Nghiên cứu sâu hơn các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về thị trường. Những yếu tố này không chỉ bao gồm giá cả mà còn có thể là:

• Thu nhập của người tiêu dùng
• Sở thích và thị hiếu của người mua
• Giá của các sản phẩm liên quan khác
• Số lượng người tiêu dùng trên thị trường
• Dự đoán về giá trong tương lai
• Các yếu tố bên ngoài như mùa vụ, chính sách của chính phủ hoặc niềm tin của người tiêu dùng

Cung (Supply): Nhu cầu của người bán

Nguồn cung thể hiện mặt ngược lại. Khi giá tăng, người bán có xu hướng muốn bán nhiều hơn vì có thể thu lợi nhuận cao hơn. Ngược lại, khi giá giảm, họ sẽ giảm sản xuất hoặc hạn chế bán hàng.

Các yếu tố ảnh hưởng đến cung khác với cầu, vì liên quan đến chi phí sản xuất và khả năng của người bán:

• Chi phí nguyên vật liệu và sản xuất
• Công nghệ sản xuất
• Giá của các sản phẩm thay thế mà nhà sản xuất có thể chuyển đổi sang
• Số lượng người bán trên thị trường
• Dự đoán về giá trong tương lai
• Các yếu tố bên ngoài như thiên tai, chính sách thuế, hoặc khả năng tiếp cận vốn

Cân bằng thị trường: Điểm gặp gỡ của hai lực lượng

Điểm quan trọng nhất là nơi cung và cầu gặp nhau, gọi là điểm cân bằng (Equilibrium). Tại đây, giá cả và lượng giao dịch có xu hướng không thay đổi, vì:

• Nếu giá cao hơn mức cân bằng, người bán muốn bán nhiều hơn, trong khi người mua lại mua ít hơn, dẫn đến tồn kho dư thừa. Tình trạng này sẽ khiến giá giảm trở lại mức cân bằng.
• Nếu giá thấp hơn mức cân bằng, người mua muốn mua nhiều hơn, còn người bán lại bán ít hơn, gây ra thiếu hụt hàng hóa. Tình trạng này sẽ đẩy giá lên trở lại mức cân bằng.

Điểm cân bằng không phải là cố định mà luôn luôn dịch chuyển khi các yếu tố thay đổi. Trong thị trường tài chính, khi có tin tốt hoặc tin xấu, điểm cân bằng sẽ thay đổi ngay lập tức.

Các yếu tố làm cho quy luật cung cầu thất bại

Trong thực tế, quy luật cung cầu đôi khi không hoạt động như lý thuyết dự đoán, đặc biệt là trên thị trường tài chính. Một số yếu tố sau đây có ảnh hưởng quan trọng:

Yếu tố kinh tế vĩ mô: Tăng trưởng kinh tế, lạm phát, lãi suất ảnh hưởng đến nhu cầu đầu tư chung. Khi lãi suất thấp, nhà đầu tư thường tìm kiếm lợi nhuận cao hơn từ thị trường chứng khoán.

Thanh khoản trong hệ thống tài chính: Lượng tiền trong hệ thống ảnh hưởng đến khả năng đầu tư của các thành viên thị trường.

Tâm lý nhà đầu tư: Dự đoán về tương lai kinh tế, chính trị ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định mua bán.

Chính sách của các công ty niêm yết: Việc phát hành thêm cổ phiếu hoặc mua lại cổ phiếu sẽ ảnh hưởng đến số lượng cổ phiếu lưu hành trên thị trường.

Quy định và yêu cầu pháp lý: Các quy định của sở giao dịch chứng khoán và các cơ quan quản lý ảnh hưởng đến hoạt động giao dịch chứng khoán.

Ứng dụng trong thị trường chứng khoán: Từ lý thuyết đến thực hành

Luật cung cầu có thể được áp dụng để phân tích giá cổ phiếu một cách hiệu quả. Các nhà đầu tư có thể dựa vào biến động giá để xác định xem lực cung hay lực cầu đang chiếm ưu thế tại thời điểm đó.

Theo phân tích cơ bản: Biến động giá cổ phiếu không chỉ do chính cổ phiếu, mà còn phản ánh mong muốn của nhà đầu tư trong việc mua lại doanh nghiệp. Các yếu tố quan trọng gồm:

• Dự báo kết quả kinh doanh hàng quý
• Dự báo tăng trưởng kinh tế
• Dự báo về các thay đổi trong cấu trúc công ty

Theo phân tích kỹ thuật: Phân tích giá so với khối lượng giao dịch giúp xác định lực mua hoặc lực bán ở mức nào, xu hướng giá đang đi theo hướng nào, và khi nào có thể xảy ra sự đảo chiều.

Kỹ thuật vùng cung cầu cho nhà giao dịch

Một trong những kỹ thuật phổ biến trong việc áp dụng quy luật cung cầu là sử dụng Vùng cung cầu (Demand Supply Zone), nhằm xác định thời điểm khi lực mua hoặc lực bán mất cân bằng.

Giao dịch tại điểm đảo chiều

Vùng cầu giảm cơ sở tăng giá (DBR): Xảy ra khi lực bán quá mức đẩy giá xuống mạnh. Khi lực bán bắt đầu chậm lại và lực mua tăng lên, giá sẽ tạo đáy. Sau các tin tốt, giá vượt qua ngưỡng kháng cự và tiếp tục tăng.

Vùng cung tăng cơ sở giảm giá (RBD): Xảy ra khi lực mua quá mức đẩy giá tăng nhanh. Khi lực mua bắt đầu chậm lại tại mức giá cao, giá sẽ tạo đỉnh. Sau các tin xấu, giá phá vỡ ngưỡng hỗ trợ và tiếp tục giảm.

Giao dịch theo xu hướng tiếp diễn

Vùng cầu tăng cơ sở tăng giá (RBR): Sức mua ngày càng mạnh, giá tiếp tục tăng, tạm dừng ở một mức nhất định rồi tiếp tục đi lên khi có tin tốt hơn.

Vùng cung giảm cơ sở giảm giá (DBD): Lực bán tăng mạnh, giá giảm liên tục, tạm dừng ở một mức rồi tiếp tục giảm sâu khi có tin xấu hơn.

Tóm tắt và các bước tiếp theo

Hiểu rõ quy luật cung cầu là nền tảng quan trọng cho hoạt động đầu tư và giao dịch. Dù bạn là nhà kinh tế, nhà đầu tư hay nhà giao dịch, đều có thể áp dụng khái niệm này để hiểu rõ thị trường đang diễn ra như thế nào.

Việc học về quy luật này không quá khó, nhưng đòi hỏi thực hành thực tế. Hãy quan sát giá cổ phiếu bạn quan tâm, nhận biết khi nào lực cung và lực cầu thay đổi, rồi áp dụng các kỹ thuật đã đề cập. Khi bạn thấy lý thuyết này vận dụng thành công trong thực tế thị trường, bạn sẽ hiểu rõ hơn và trân trọng tầm quan trọng của quy luật cung cầu trong việc xác định giá cả.