Chính sách tài khóa và vai trò của nó trong nền kinh tế hiện đại

Chính phủ sử dụng các công cụ kinh tế khác nhau để quản lý nền kinh tế quốc gia và đạt được các mục tiêu xã hội quan trọng. Trong số các công cụ này, một trong những quan trọng nhất là chính sách tài khóa, tác động đến hệ thống thuế và mức chi tiêu công cộng. Hiểu cách thức hoạt động của chính sách tài khóa giúp người dân có thể đánh giá các quyết định của nhà hoạch định chính sách và ảnh hưởng tiềm năng của chúng đối với tài chính cá nhân cũng như cơ hội đầu tư.

Bản chất của chính sách tài khóa: thuế và chi tiêu của chính phủ

Thuế và phân bổ ngân sách của chính phủ là hai nguồn chính của chính sách tài khóa. Hai yếu tố này hình thành cách chính phủ kiểm soát hoạt động kinh tế và phân phối nguồn lực. Nói cách khác, chính sách tài khóa là cơ chế mà qua đó chính phủ thay đổi môi trường kinh tế của đất nước, tác động trực tiếp đến thu nhập và chi tiêu của hộ gia đình và doanh nghiệp.

Khi chính phủ giảm thuế, người dân và doanh nghiệp có nhiều tiền hơn để chi tiêu hoặc đầu tư. Các khoản tiền bổ sung này thường được hướng vào tiêu dùng hoặc đầu tư, từ đó thúc đẩy hoạt động kinh tế. Ngược lại, tăng thuế hoặc giảm chi tiêu công sẽ làm giảm lượng tiền rảnh trong nền kinh tế, thường làm chậm lại tăng trưởng. Chính vì vậy, chính phủ sử dụng các công cụ này để kiểm soát lạm phát, giảm thất nghiệp và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế dài hạn.

Ba mô hình chính sách tài khóa và tác động kinh tế của chúng

Các nhà kinh tế thường phân loại chính sách tài khóa thành ba loại chính, dựa trên tình hình kinh tế và mục tiêu của nhà hoạch định chính sách. Mỗi mô hình có mức độ khác nhau và gây ra các hiệu ứng trái chiều trong nền kinh tế.

Chính sách tài khóa cân đối: tìm kiếm sự ổn định

Chính sách tài khóa cân đối hoặc trung lập có nghĩa là chính phủ chi tiêu số tiền bằng với số thu từ thuế. Mô hình này được áp dụng khi nền kinh tế hoạt động bình thường và không cần các can thiệp bổ sung. Chính phủ hướng tới đảm bảo sự ổn định kinh tế, tránh vay nợ quá mức và không để lạm phát vượt quá kiểm soát.

Ví dụ, năm 2019, Đức đã thực hiện nguyên tắc ngân sách cân đối, không tăng nợ mới. Điều này giúp duy trì tình hình kinh tế ổn định mà không gây ra các vấn đề lạm phát. Phương pháp này phù hợp cho các giai đoạn dài hạn, nhưng có thể không hiệu quả trong các cuộc khủng hoảng kinh tế.

Chính sách tài khóa kích thích: thúc đẩy tăng trưởng trong thời kỳ suy thoái

Khi nền kinh tế rơi vào suy thoái hoặc thất nghiệp cao, chính phủ thường áp dụng chính sách kích thích — còn gọi là chính sách mở rộng. Điều này có nghĩa là chi tiêu công tăng lên, thuế giảm xuống nhằm bơm thêm tiền vào nền kinh tế.

Trong cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, Hoa Kỳ đã triển khai các chương trình kích thích quy mô lớn. Chính phủ giảm thuế cho nhiều gia đình và tăng các dự án hạ tầng. Các biện pháp này giúp các hộ gia đình và doanh nghiệp có nhiều tiền hơn để chi tiêu và đầu tư. Nhờ đó, nhu cầu tăng lên, cung lao động cũng tăng, và nền kinh tế dần lấy lại đà tăng trưởng. Chính sách kích thích hoạt động như một “liệu thuốc” cho nền kinh tế, nhưng về lâu dài có thể làm tăng nợ công của nhà nước.

Chính sách tài khóa thắt chặt: kiểm soát lạm phát

Khi nền kinh tế bắt đầu quá nóng và lạm phát tăng nhanh, chính phủ sẽ theo hướng ngược lại — chính sách thắt chặt. Điều này bao gồm giảm chi tiêu công và tăng thuế nhằm rút bớt tiền khỏi nền kinh tế.

Vào đầu những năm 1980, Mỹ đã trải qua lạm phát cực cao. Chính phủ quyết định thực hiện chính sách thắt chặt nghiêm ngặt: tăng thuế và giảm chi tiêu công. Dù cuối cùng kiểm soát được giá cả, nhưng trong ngắn hạn, chính sách này làm thất nghiệp tăng do các doanh nghiệp cắt giảm ngân sách và người tiêu dùng giảm mua sắm. Chính sách thắt chặt phù hợp trong giai đoạn lạm phát trung bình hoặc cao, nhưng có thể gây ra bất ổn xã hội.

Chính sách tài khóa ảnh hưởng như thế nào đến thị trường tiền điện tử

Dù tiền điện tử thường được xem như một phương án thay thế hệ thống tài chính truyền thống, chúng cũng không thoát khỏi tác động của các biến động chính sách tài khóa. Thị trường tiền điện tử hiện đại gắn bó chặt chẽ với các yếu tố vĩ mô, ảnh hưởng đến chúng qua thu nhập khả dụng của các hộ gia đình.

Chi tiêu công kích thích và cầu về Bitcoin

Khi chính phủ bơm tiền trực tiếp vào nền kinh tế qua các gói kích thích, người đầu tư trung bình có nhiều tiền hơn để chi tiêu hoặc đầu tư. Một số trong số họ chọn phân bổ một phần tiền vào các danh mục tiền điện tử. Điều này làm tăng cầu đối với Bitcoin, Ethereum và các loại tiền điện tử khác.

Trong giai đoạn dịch COVID-19, nhiều chính phủ, trong đó có Mỹ và các quốc gia châu Âu, đã phát hành các gói kích thích lớn cho người dân. Một phần số tiền này đã chảy vào thị trường tiền điện tử, góp phần vào đợt tăng giá của các đồng tiền này trong năm 2020-2021. Điều này cho thấy chính sách tài khóa có thể gián tiếp tác động đáng kể đến thị trường đầu tư thay thế.

Chính sách thắt chặt và giảm nhu cầu tiền điện tử

Khi chính phủ bắt đầu thực hiện chính sách thắt chặt, người dân có ít tiền hơn để chi tiêu hoặc đầu tư. Nhu cầu đối với các loại tiền điện tử, vốn được xem là rủi ro cao, sẽ giảm xuống do các nhà đầu tư chuyển sang các tài sản an toàn hơn. Khi chính sách thắt chặt càng nghiêm ngặt, thị trường tiền điện tử thường giảm mạnh do hoạt động đầu cơ giảm sút.

Nợ công của nhà nước và thay đổi môi trường đầu tư

Nợ công do chính sách tài khóa gây ra thường ảnh hưởng đến lãi suất dài hạn và lạm phát. Nếu chính phủ tăng nợ đáng kể trong thời kỳ kích thích, các nhà đầu tư có thể kỳ vọng lạm phát cao hơn. Trong bối cảnh đó, tiền điện tử, đặc biệt là Bitcoin — thường được xem như một hàng rào chống lạm phát — trở nên hấp dẫn hơn. Ngược lại, nếu chính phủ giảm nợ, các nhà đầu tư có thể tập trung vào các tài sản ít rủi ro hơn.

Ưu điểm của chính sách tài khóa và các ví dụ thực tế

Việc áp dụng chính sách tài khóa phù hợp có thể mang lại những lợi ích lớn cho xã hội và nền kinh tế.

Ổn định xã hội và giảm thất nghiệp

Một trong những lợi ích chính của chính sách tài khóa là khả năng giảm thất nghiệp và tạo ra việc làm mới. Các khoản đầu tư công vào hạ tầng, giáo dục và y tế trực tiếp thúc đẩy tạo việc làm. Điều này đặc biệt quan trọng trong các thời kỳ căng thẳng kinh tế, khi khu vực tư nhân không đủ khả năng đảm nhận vai trò này.

Cải thiện hạ tầng và tăng trưởng dài hạn

Chính phủ sử dụng chính sách tài khóa để đầu tư vào hạ tầng thường mang lại lợi ích kinh tế dài hạn. Chẳng hạn, Trung Quốc qua sáng kiến “Vành đai và Con đường” đã thúc đẩy tài trợ phát triển hạ tầng, cải thiện kết nối vận tải, thúc đẩy thương mại và hội nhập kinh tế. Các dự án này tạo ra việc làm và nâng cao năng lực cạnh tranh của quốc gia trên thị trường toàn cầu.

Dịch vụ công miễn phí và nâng cao chất lượng sống

Hệ thống thuế tiến bộ, trong đó người có thu nhập cao đóng góp nhiều hơn, giúp chính phủ tài trợ các dịch vụ công cộng như giáo dục đại học miễn phí và chăm sóc sức khỏe cho mọi người. Thụy Điển là ví dụ điển hình của mô hình này: nhờ thuế tiến bộ, họ cung cấp dịch vụ y tế và giáo dục chất lượng cao miễn phí cho tất cả cư dân, bất kể thu nhập. Điều này nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ và chất lượng cuộc sống của người dân.

Kiểm soát lạm phát và bảo vệ giá trị tiền tệ

Chính sách thắt chặt, dù có thể gây khó chịu trong ngắn hạn, nhưng cần thiết để chống lại lạm phát không mong muốn. Bằng cách giảm quá nhiệt của nền kinh tế, chính phủ bảo vệ khoản tiết kiệm của người dân khỏi mất giá và duy trì giá trị tiền tệ.

Những kết luận quan trọng về chính sách tài khóa

Chính sách tài khóa là một công cụ phức tạp nhưng hữu ích của chính phủ trong việc điều chỉnh nền kinh tế và chăm sóc người dân. Tùy thuộc vào mô hình lựa chọn — cân đối, kích thích hoặc thắt chặt — chính sách này có thể mang lại các tác động khác nhau: từ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế đến kiểm soát lạm phát và tạo việc làm.

Trong thế giới hiện đại, nơi có sự xuất hiện của tiền điện tử và các thị trường tài chính thay thế, tác động của chính sách tài khóa còn phản ánh trong các lĩnh vực tài chính mới này. Thu nhập của các hộ gia đình, chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi chính sách tài khóa, quyết định các khoản chi tiêu, tiết kiệm và đầu tư của họ, bao gồm cả các quyết định liên quan đến tiền điện tử. Do đó, việc hiểu rõ các mối liên hệ này giúp người dân dự đoán tốt hơn xu hướng kinh tế và đưa ra các quyết định tài chính sáng suốt cho tình hình cá nhân của mình.