Từ đêm hội xuân đến lớp học thị trấn, ngành công nghiệp drone huyện đang chuẩn bị cất cánh

Năm 2026, mùa xuân, nền kinh tế không phận Trung Quốc đón nhận cơ hội mới.

Vào ngày 16 tháng 2, tại phân hội trường Xuân Vãn ở Hợp Phì, 22.580 drone đã cất cánh, phá vỡ kỷ lục Guinness; 16 chiếc “taxi bay” tự hành tụ họp thắp sáng sân khấu; cách xa hàng nghìn dặm, tại Y Bình, drone công nghiệp cấp độ thấp thông suốt không phận, sân bay nước eVTOL ra mắt. Buổi trình diễn thị giác pha trộn công nghệ và mỹ thuật này đã khiến hàng tỷ khán giả trực quan cảm nhận rằng, nền kinh tế không phận đã từ các văn bản chính sách bay vào tầm nhìn thường nhật.

Chỉ một tuần trước Xuân Vãn, vào ngày 10 tháng 2, Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin cùng năm bộ ngành khác đã phối hợp ban hành “Ý kiến về tăng cường năng lực ngành thông tin truyền thông hỗ trợ phát triển hạ tầng không phận cấp thấp”, rõ ràng đề xuất đến năm 2027, tỷ lệ phủ sóng mạng di động mặt đất trên các tuyến đường công cộng không phận cấp thấp toàn quốc không thấp hơn 90%.

Ngay sau đó, ngày 12 tháng 2, “Ý kiến về thúc đẩy phát triển chất lượng cao bảo hiểm không phận cấp thấp” được ban hành, đề xuất đến đầu năm 2027, xây dựng chế độ bắt buộc bảo hiểm trách nhiệm cho phương tiện bay không người lái.

Các tín hiệu chính sách dày đặc, cộng hưởng với sức mạnh thị giác của Xuân Vãn, cùng nhau phác thảo rõ nét về nền kinh tế không phận năm 2026.

Tuy nhiên, bên ngoài câu chuyện lớn, ngành đào tạo drone gần gũi nhất với người dân thường đang trải qua những thực tế như thế nào?

Trong dịp Tết Mậu Tuất, phóng viên Báo Chuyên đề Khoa học và Công nghệ đã đến trung tâm đào tạo hàng không Huệ Dược tại huyện Hải Phong, tỉnh Quảng Đông, một trung tâm đào tạo drone hoạt động gần một năm, trở thành một cửa sổ vi mô để quan sát ngành này tại địa phương.

Những nhà khởi nghiệp trở về quê xây dựng không phận: Từ “ba tháng không nguồn” đến “nhu cầu thương mại thức tỉnh”

Việc thành lập trung tâm đào tạo hàng không Huệ Dược đúng vào thời điểm chuyển biến chính sách quản lý drone.

Đầu năm 2024, khi nhà sáng lập Tào Hiền Minh quyết định chuyển từ lĩnh vực nhà thông minh sang đào tạo drone, thì “Điều lệ Quản lý bay phương tiện bay không người lái tạm thời” (gọi tắt là “Điều lệ”) mới chính thức có hiệu lực. Tuy nhiên, trong ba tháng đầu hoạt động, dù có rất nhiều người đến tư vấn, chưa có ai đăng ký thi.

“Lúc đó nhiều người nghĩ, mua drone về bay là xong, cần gì thi chứng chỉ?” Tào Hiền Minh thẳng thắn chia sẻ với Báo Chuyên đề Khoa học và Công nghệ, ngay cả đến bây giờ, vẫn còn nhiều người giữ quan điểm này.

Nhận thức này chính là bức tranh chân thực nhất về ngành drone trong khâu tiêu dùng hiện nay.

Ngày 1 tháng 1 năm 2024, “Điều lệ” chính thức có hiệu lực, đánh dấu quản lý drone bước vào thời kỳ “có luật để tuân thủ”. Đồng thời, từ tháng 12 năm 2025, Bộ Công an bắt đầu triển khai chiến dịch đặc biệt chống “bay trái phép” mang tên “Thanh trừ không gian”, và Luật Xử lý vi phạm hành chính về an ninh trật tự của Trung Quốc lần đầu tiên quy định rõ hành vi bay drone không phép vào phạm vi xử phạt hành chính. Cùng năm, hai tiêu chuẩn bắt buộc quốc gia “Đăng ký danh tính và kích hoạt phương tiện bay dân dụng không người lái” và “Quy định nhận dạng hệ thống vận hành drone dân dụng” chính thức có hiệu lực.

Tuy nhiên, một loạt chính sách nhằm “bảo vệ” ngành công nghiệp này lại bị truyền thông mạng xã hội giản lược thành các tín hiệu “bay drone sẽ bị bắt”, “trên 120 mét sẽ bị phạt”, gây ra sự hoang mang, thậm chí dẫn đến làn sóng bán tháo drone cũ.

Tào Hiền Minh cho rằng, hiện tại đang ở giai đoạn “giáo dục thị trường khá hỗn loạn”. Thời kỳ thực thi mềm dẻo của pháp luật và hiệu ứng mạng xã hội mở rộng đã khiến việc thực thi chính sách và nhận thức cộng đồng luôn tồn tại khoảng cách. “Cho đến bây giờ, chúng tôi làm phổ biến kiến thức trên các nền tảng video ngắn, dù có đưa ra quy định mới, vẫn có người bình luận ‘thật ra không cần thi, ai quản lý’.”

Dù nhận thức tiêu dùng còn chưa hoàn toàn rõ ràng, nhưng nhu cầu hợp quy của phía doanh nghiệp đã âm thầm thức tỉnh. “Sau khi quy định mới có hiệu lực vào tháng 1 năm nay, nhiều công ty và nhóm drone thương mại đã chủ động đến hỏi về việc thi lấy giấy phép,” Tào Hiền Minh nhận định.

Hiện tại tại Quảng Đông, có khoảng 5 trung tâm đào tạo drone có đủ điều kiện, nhưng mô hình đào tạo rất khác nhau.

Một loại là “lớp cấp tốc”, học viên sau khi vào học, làm bài tập trong ngân hàng câu hỏi, luyện tập trên mô phỏng máy tính, rồi có thể bay thử drone trung bình, sau mười mấy ngày thi; loại khác là hệ thống đào tạo toàn diện mà Huệ Dược hướng tới. Sau khi đăng ký thi lấy giấy phép bay trung cấp, học viên bắt đầu từ máy nhỏ, không chỉ học bay mà còn học lắp ráp drone, hiểu nguyên lý cấu trúc. Sau khi thi đỗ, trung tâm còn cung cấp các khóa học ứng dụng, dạy kỹ năng vận chuyển, bảo vệ cây trồng, thuốc trừ sâu, theo dõi sinh trưởng, toàn bộ chu trình khoảng một tháng rưỡi.

“Chỉ thi lấy chứng chỉ, nhiều người lấy được giấy phép rồi cũng không thực sự vận hành, càng không biết sửa chữa.” Giảng viên chính của trung tâm, Jiang Xulong, thẳng thắn nói, mỗi chiếc drone có thông số và hiệu suất khác nhau, giá trị cốt lõi của đào tạo hệ thống là phát triển khả năng xử lý tình huống khẩn cấp của phi công, “khi máy bay gặp sự cố có thể rơi hoặc bay vào đám đông, khả năng xử lý khẩn cấp chuyên nghiệp là vô cùng quan trọng.”

Ngoài ra, theo Tào Hiền Minh, nhiệm vụ cốt lõi của trung tâm đào tạo không chỉ dừng lại ở việc thi chứng chỉ, mà còn phải hướng tới cộng đồng, các xã, huyện trong việc phổ biến kiến thức liên tục, “nếu chỉ đào tạo rồi gửi đi, đó là một dự án ‘dở dang’.” Hiện tại, thị trường drone vẫn đang trong giai đoạn giáo dục sơ bộ, chỉ khi các vị trí việc làm trong nền kinh tế không phận thực sự hình thành, nhu cầu đào tạo mới bùng nổ.

Làm thế nào để nền kinh tế không phận “đặt chân” vào các huyện?

Khi các trung tâm đào tạo như Huệ Dược âm thầm tồn tại trong thị trấn, một câu hỏi quan trọng nổi lên: những phi công sau đào tạo sẽ bay đi đâu? Nếu thiếu một chu trình việc làm hoàn chỉnh, việc đào tạo thi chứng chỉ drone cuối cùng chỉ là ảo ảnh trên không trung.

Theo “Kế hoạch hành động thúc đẩy phát triển chất lượng cao nền kinh tế không phận tỉnh Quảng Đông (2024–2026)”, đến năm 2026, quy mô nền kinh tế không phận toàn tỉnh phải vượt 3000 tỷ nhân dân tệ, tích cực mở rộng các ứng dụng không phận, bao gồm xây dựng hệ thống logistics thông minh không phận, phát triển các hình thái giao thông không gian đô thị mới, xây dựng hệ thống cứu hộ khẩn cấp hàng không, toàn diện thúc đẩy “Dự án trăm nghìn” và nuôi dưỡng các ngành tiêu dùng mới trong không phận, v.v.

Hiện nay, các ứng dụng của nền kinh tế không phận tại các huyện đang mở rộng đa dạng, dần hòa nhập vào các khía cạnh sản xuất và sinh hoạt địa phương, tạo ra không gian việc làm cho các phi công chuyên nghiệp.

Trong lĩnh vực du lịch, “kết hợp không phận + giải trí” trở thành hình thức thực tế rõ ràng nhất. Mỗi dịp lễ, tết, ngày càng nhiều cảnh quan huyện lỵ trình diễn đội hình drone trên không, trở thành “đặc trưng” thu hút khách du lịch, ánh sáng kết hợp yếu tố văn hóa địa phương đang tạo ra một dạng kinh tế đêm mới.

Trong vận chuyển logistics, “kết hợp không phận + logistics” thể hiện tiềm năng lớn, đặc biệt tại các thành phố cấp 3, cấp 4 có nhiều vùng núi, dân cư rời bỏ đô thị. Khi chi phí nhân lực logistics truyền thống liên tục tăng, vận chuyển bằng drone được xem là giải pháp khả thi để giải quyết “khoảng cách cuối cùng”, nâng cao hiệu quả vận chuyển nông sản vào thành phố, hàng hóa công nghiệp về nông thôn.

Trong lĩnh vực dịch vụ công cộng, “kết hợp không phận + chính quyền” đang trở thành công cụ mới trong quản lý cơ sở. Tuần tra an ninh, chỉ huy ứng phó khẩn cấp, kiểm tra sông ngòi, v.v., nhu cầu phi công drone ngày càng tăng, thông qua hình thức mua dịch vụ của chính phủ, một số phi công chuyên nghiệp có thể ổn định việc làm ngoài hệ thống.

Trong các huyện nông nghiệp thiếu lao động, “kết hợp không phận + nông nghiệp” đã trở thành nhu cầu cứng. Từ khảo sát, đo đạc đất đai, bảo vệ cây trồng chính xác, phun thuốc, bón phân, theo dõi sinh trưởng, drone đang định hình lại phương thức sản xuất nông nghiệp hiện đại; ngoài ra, tại các vùng ven biển phía Đông, các ứng dụng “kết hợp không phận + biển” đang manh nha, như tuần tra qua biển, giám sát nuôi trồng thủy sản, tuần tra bờ biển, mở ra không gian hoạt động mới cho drone.

Cần lưu ý rằng, các ứng dụng này vẫn phụ thuộc rất lớn vào sự phối hợp của chính quyền. “Nó cần do chính phủ đứng ra điều phối, có các trung tâm thử nghiệm, sân bay chung, hoặc các khu logistics không phận để hỗ trợ. Nếu các doanh nghiệp tư nhân tự đầu tư xây dựng hạ tầng không phận, chi phí vận hành quá cao, điều này không thực tế,” Tào Hiền Minh nhấn mạnh.

Báo Chuyên đề Khoa học và Công nghệ cũng ghi nhận, các trung tâm đào tạo như Huệ Dược đã bắt đầu thử nghiệm hợp tác với chính quyền địa phương, như đào tạo kỹ năng cho cựu chiến binh và quân nhân hiện tại tại Hải Phong, tổ chức học viên tham gia công tác bảo vệ cây trồng bằng drone tại các cánh đồng, tổ chức các buổi phổ biến kiến thức cộng đồng tại các trường đại học cộng đồng, v.v. Những thực hành này phù hợp với nhu cầu quản lý địa phương, đồng thời tích lũy nền tảng chính sách hỗ trợ cho các doanh nghiệp liên quan.

Cùng lúc đó, ngày 10 tháng 2, năm bộ ngành trung ương ban hành “Ý kiến về tăng cường năng lực ngành thông tin truyền thông hỗ trợ phát triển hạ tầng không phận cấp thấp”, rõ ràng đề xuất xây dựng các ứng dụng tiêu biểu trong lĩnh vực đô thị, logistics, du lịch, v.v. Chính sách này chính xác phản ánh logic hiện tại của nền kinh tế không phận các huyện, tức là chính quyền tổ chức, chính sách mở đường, thị trường tự do tham gia theo thứ tự.

Từ các chính sách quốc gia dày đặc đến sự manh nha của thị trường địa phương, nền kinh tế không phận đang từ thiết kế cấp cao chuyển sang thực tiễn cơ sở. Trung tâm đào tạo drone tại Hải Phong chính là hình mẫu của việc các địa phương tiếp nhận ngành công nghiệp mới, với những khó khăn về nhận thức, mô hình đào tạo thử nghiệm, và chu trình việc làm, đều phản ánh chân thực sự phát triển của nền kinh tế không phận tại cơ sở.

Khi chính sách, thị trường và nhân lực cộng hưởng, ngành công nghiệp này mới thực sự có thể lan tỏa khắp mọi ngóc ngách.