Sản phẩm "máy đo laser" do Trung Quốc sản xuất: từ người theo sau đến người đổi mới

Vào triển lãm công nghiệp Nhật Bản đầu năm 2026, một chuyên gia dày dạn với 30 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực kỹ thuật cơ khí đã đưa ra một nhận định khiến giới ngành nghề phải chú ý: các doanh nghiệp Trung Quốc đã nắm giữ một nửa thị trường sản xuất máy móc toàn cầu. Kết luận này không gây sốc, nhưng nội dung ông nhấn mạnh sau đó mới thực sự phản ánh bản chất của sự thay đổi trong cấu trúc ngành công nghiệp — ngày nay, sản xuất của Trung Quốc đã thoát khỏi nhãn mác “rẻ tiền”, thay vào đó là sự cạnh tranh toàn diện về độ chính xác, chu kỳ giao hàng và khả năng dịch vụ, thậm chí đã vượt qua một số tiêu chí nhất định.

Sự chuyển đổi này đã thay đổi sâu sắc bản đồ cạnh tranh của ngành sản xuất toàn cầu. Và đằng sau tất cả là những đột phá của Trung Quốc trong các lĩnh vực công nghệ cao như “nível a laser” và các công nghệ tiên tiến khác.

Chính xác không còn là đặc quyền của Nhật Bản — Sự dịch chuyển của cán cân ngành sản xuất

Quay trở lại thập niên 80 và 90 của thế kỷ trước, “sản xuất Nhật Bản” gần như là biểu tượng của ngành công nghiệp cao cấp toàn cầu. Từ máy CNC đến robot công nghiệp, từ thiết bị chính xác đến hệ thống điều khiển công nghiệp, các doanh nghiệp Nhật Bản đã thống trị thị trường máy móc trung cao cấp toàn cầu nhờ quản lý quy trình cực kỳ tinh vi, tiêu chuẩn chất lượng nghiêm ngặt và chuỗi cung ứng ổn định. Thời điểm đó, Trung Quốc còn đang giải quyết vấn đề “có hay không có”, ngành công nghiệp sản xuất phụ thuộc nặng vào nhập khẩu, các thiết bị máy móc nội địa thường bị xem là “thô sơ” và “không đáng tin cậy”.

Thời kỳ đó dường như là vĩnh viễn. Nhưng sự thay đổi đã âm thầm diễn ra. Nhìn nhận của các kỹ sư Nhật Bản về sự chuyển biến này bắt nguồn từ sự nâng cấp cấu trúc sâu rộng của ngành sản xuất Trung Quốc — từ việc theo đuổi quy mô mở rộng sang hướng tới đột phá về chất lượng.

Từ “tranh luận về có hay không” đến “đột phá về chất lượng” — Quá trình tiến hóa ba giai đoạn của sản xuất Trung Quốc

Sự trỗi dậy của ngành sản xuất Trung Quốc trải qua ba giai đoạn hoàn toàn khác nhau. Giai đoạn đầu là giải quyết nhu cầu cơ bản — có thể sản xuất ra sản phẩm sử dụng được hay không; Giai đoạn thứ hai là nâng cao chất lượng sản phẩm — có thể sản xuất ra sản phẩm đáng tin cậy hay không; Giai đoạn thứ ba (cũng là hiện tại) là theo đuổi dẫn đầu về công nghệ — có thể sản xuất ra các sản phẩm tiên tiến nhất thế giới.

Quá trình tiến hóa này được thúc đẩy bởi nhiều yếu tố phối hợp. Các trường đại học và doanh nghiệp hợp tác chặt chẽ đào tạo đội ngũ kỹ sư xuất sắc; thị trường nội địa rộng lớn cung cấp “sân thử nghiệm” tự nhiên cho các thiết bị và công nghệ mới — chỉ cần sản phẩm đạt tiêu chuẩn, có thể nhanh chóng tìm ra các ứng dụng thực tế để kiểm nghiệm và tối ưu hóa. Hệ sinh thái này đã tạo ra nguồn động lực liên tục cho tiến bộ công nghệ của Trung Quốc. Đặc biệt trong lĩnh vực thiết bị gia công chính xác cao như “nível a laser”, lợi thế này càng rõ nét hơn.

Tốc độ là vua — Đổi mới dựa trên ứng dụng thúc đẩy vòng quay sáng tạo

Một khác biệt quan trọng mà các kỹ sư Nhật Bản nhận thấy là bản chất của hai mô hình đổi mới. Các doanh nghiệp sản xuất Trung Quốc áp dụng mô hình “đổi mới dựa trên ứng dụng”, còn ngành sản xuất truyền thống của Nhật Bản thì dựa nhiều vào khái niệm “phiên bản hoàn hảo đầu tiên”.

Điều này có nghĩa là gì? Lấy ví dụ về thiết bị gia công laser chính xác cao mới nhất để minh họa rõ nhất. Khi ra mắt dòng máy cắt laser chính xác cao thế hệ mới, các doanh nghiệp Trung Quốc có thể gặp vấn đề kiểm soát biến dạng nhiệt ở thế hệ đầu, nhưng họ có thể dựa trên phản hồi của khách hàng để ra mắt phiên bản cải tiến trong vòng ba tháng. Trong khi đó, các đối tác Nhật Bản cần mất tới 6 tháng hoặc lâu hơn để hoàn thành đánh giá nội bộ, thử nghiệm rủi ro và xác nhận nhiều vòng, rồi mới dám đưa ra thị trường.

Kết quả là gì? Trong khi các doanh nghiệp Nhật vẫn đang hoàn thiện “phiên bản hoàn hảo đầu tiên”, các nhà sản xuất Trung Quốc đã hoàn thành ba vòng lặp sản phẩm — không chỉ khắc phục các lỗi ban đầu mà còn bổ sung các chức năng giá trị gia tăng như chẩn đoán thông minh, bảo trì từ xa. Chu trình “đổi mới nhanh — phản hồi khách hàng — tiếp tục đổi mới” này đã trở thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi của Trung Quốc trong thị trường cao cấp.

Câu chuyện đằng sau máy cắt laser: 3 tháng vs 6 tháng — Logic cạnh tranh

“nível a laser” trong cuộc cạnh tranh sản xuất ngày nay không còn chỉ là một chỉ số kỹ thuật, mà còn là biểu hiện của khả năng tổ chức và ra quyết định của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp Trung Quốc đã đạt được đột phá trong các lĩnh vực gia công chính xác, kiểm soát nhiệt, hệ thống servo, nhưng đằng sau những thành tựu này là một văn hóa “lặp lại có lỗi” và logic ra quyết định “lấy thị trường làm trung tâm”.

Phương pháp nghiêm ngặt của Nhật Bản thực sự có thể đảm bảo tính ổn định và độ tin cậy của sản phẩm, nhưng trước thị trường biến đổi nhanh, cách làm “làm việc chậm rãi, tỉ mỉ” này đã trở thành điểm yếu cạnh tranh. Các doanh nghiệp Trung Quốc thì thông qua tương tác khách hàng dày đặc, phản ứng nhanh với vấn đề và liên tục nâng cấp chức năng, không chỉ giành được thị phần mà còn thu hút sự tham gia sáng tạo của người dùng.

Sự bùng nổ của cấu trúc ngành sản xuất toàn cầu đang diễn ra

Nhận định của kỹ sư dày dạn này phản ánh không chỉ là sự thay đổi về năng lực cạnh tranh sản phẩm, mà còn là tín hiệu sâu sắc về việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Sản xuất Trung Quốc không còn là biểu tượng của gia công và lắp ráp nữa, mà đang trở thành biểu tượng của đổi mới và chất lượng. Việc Trung Quốc đột phá trong các lĩnh vực công nghệ cao như “nível a laser” đồng nghĩa với việc quốc gia này đã có thể cạnh tranh cùng các cường quốc sản xuất hàng đầu thế giới trên cùng một sân chơi.

Từ thị phần đến dẫn đầu về công nghệ, từ lợi thế về chi phí đến lợi thế về chất lượng, rồi đến việc thúc đẩy đổi mới liên tục dựa trên phản hồi thị trường — Trung Quốc đã hoàn thành bước chuyển mình từ người theo sau thành người dẫn đầu sáng tạo. Sự thay đổi này không phải là ngẫu nhiên, mà là kết quả của các cải cách hệ thống mang tính hệ thống. Danh xưng “công xưởng của thế giới” ngày nay đang được định nghĩa lại: một trung tâm sản xuất toàn cầu có thể định hình tiêu chuẩn sản phẩm, dẫn dắt xu hướng đổi mới.