Người Tạo Lập Thị Trường (Market Maker) Là Gì Và Tại Sao Nhà Giao Dịch Cần Hiểu Rõ

Trong thế giới giao dịch tiền điện tử, market maker là gì và lệnh taker có gì khác biệt là một trong những câu hỏi quan trọng mà bất kỳ nhà giao dịch nào cũng nên tìm hiểu. Hai loại lệnh này đóng vai trò then chốt trong cách bạn thực hiện giao dịch, ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí và kết quả lợi nhuận của bạn. Hiểu rõ sự khác biệt giữa chúng là chìa khóa để tối ưu hóa chiến lược giao dịch.

Khái Niệm Cơ Bản Về Lệnh Maker Và Lệnh Taker

Khi bạn đặt lệnh trên sàn giao dịch, bạn có thể là người tạo lập thị trường (market maker) hoặc người lấy thanh khoản (taker). Đây không chỉ là hai cách gọi khác nhau, mà là hai chiến lược giao dịch hoàn toàn khác nhau với ý nghĩa kinh tế khác biệt.

Lệnh taker là những lệnh được thực hiện ngay lập tức tại giá thị trường hiện hành. Khi bạn muốn vào lệnh nhanh mà không chờ đợi, bạn sử dụng lệnh taker. Nó khớp với các lệnh đã tồn tại trên sổ lệnh (order book), do đó “lấy” thanh khoản từ thị trường. Những nhà giao dịch ưu tiên tốc độ và sự chắc chắn trong thực hiện lệnh thường sử dụng phương pháp này.

Ngược lại, market maker là người đặt lệnh giới hạn vào sổ lệnh và chờ những nhà giao dịch khác khớp với lệnh của họ. Một người tạo lập thị trường góp phần xây dựng tính thanh khoản bằng cách thêm lệnh vào sổ, tạo điều kiện thuận lợi cho những giao dịch khác diễn ra. Đây là cách tiếp cận kiên nhẫn, nhưng mang lại lợi ích về chi phí giao dịch.

Sự Khác Biệt Trong Phí Giao Dịch Và Thanh Khoản Thị Trường

Sàn giao dịch khuyến khích hành vi của market maker bằng cách cung cấp phí thấp hơn so với taker. Cấu trúc phí này phản ánh vai trò của mỗi bên trong hệ thống thị trường.

Phí Giao Dịch - Sự Khác Biệt Rõ Rệt:

Người tạo lập thị trường thường chịu phí thấp hơn, thường ở mức 0,02% đến 0,05% tùy theo sàn giao dịch. Ngược lại, lệnh taker có thể phải chịu phí cao hơn, từ 0,055% trở lên. Sự chênh lệch này có thể tưởng như nhỏ, nhưng nó tích lũy đáng kể theo thời gian, đặc biệt là đối với những nhà giao dịch tích cực.

Người tạo lập thị trường không chỉ nhận được ưu đãi về phí. Họ còn có tác động tích cực đến chênh lệch giá mua-bán (bid-ask spread). Khi có nhiều lệnh maker tốt trên sổ lệnh, chênh lệch này hẹp lại, có lợi cho tất cả những người tham gia thị trường.

Tác Động Thực Tế Đến Lợi Nhuận (P&L)

Để hiểu rõ hơn tác động của phí giao dịch, hãy xem xét một ví dụ thực tế với các con số cụ thể:

Bối Cảnh Giao Dịch:

• Cặp giao dịch: BTCUSDT
• Kích thước vị thế: 2 BTC
• Hướng: Mua/Long
• Giá vào lệnh: 60.000 USDT
• Giá thoát lệnh: 61.000 USDT

Nhà Giao Dịch A: Sử Dụng Lệnh Maker (Cả Mở Lẫn Đóng Vị Thế)

• Phí Mở: 2 × 60.000 × 0,02% = 12 USDT
• Phí Đóng: 2 × 61.000 × 0,02% = 12,2 USDT
• Lợi Nhuận Từ Giá Chênh Lệch (chưa trừ phí): 2 × (61.000 − 60.000) = 2.000 USDT
• Lợi Nhuận Ròng (P&L): 2.000 − 12 − 12,2 = 1.975,8 USDT

Nhà Giao Dịch B: Sử Dụng Lệnh Taker (Cả Mở Lẫn Đóng Vị Thế)

• Phí Mở: 2 × 60.000 × 0,06% = 72 USDT
• Phí Đóng: 2 × 61.000 × 0,06% = 73,2 USDT
• Lợi Nhuận Từ Giá Chênh Lệch (chưa trừ phí): 2 × (61.000 − 60.000) = 2.000 USDT
• Lợi Nhuận Ròng (P&L): 2.000 − 72 − 73,2 = 1.854,80 USDT

Phân Tích Kết Quả:

Mặc dù cả hai nhà giao dịch đều có lợi nhuận từ sự chênh lệch giá (2.000 USDT), nhưng lợi nhuận ròng lại khác biệt đáng kể. Nhà giao dịch A (sử dụng market maker) kiếm được 1.975,8 USDT, trong khi nhà giao dịch B (sử dụng taker) chỉ kiếm được 1.854,80 USDT. Sự chênh lệch 121 USDT này (khoảng 6% lợi nhuận) hoàn toàn đến từ chi phí giao dịch.

Ví dụ này minh họa rõ ràng tại sao việc hiểu và sử dụng market maker là gì lại có tầm quan trọng lớn đối với các nhà giao dịch chuyên nghiệp. Đối với những giao dịch nhỏ, sự chênh lệch này có thể không đáng kể, nhưng đối với các nhà giao dịch tích cực hoặc giao dịch với khối lượng lớn, tiết kiệm phí có thể có nghĩa là sự khác biệt giữa lợi nhuận lớn và lợi nhuận nhỏ.

Chiến Lược Đặt Lệnh Maker Hiệu Quả

Nếu bạn muốn trở thành market maker và tận dụng lợi ích về phí giao dịch thấp, hãy tuân theo các bước sau:

1. Sử Dụng Lệnh Giới Hạn trong bảng đặt lệnh thay vì lệnh thị trường. Lệnh giới hạn cho phép bạn xác định giá chính xác mà bạn sẵn sàng giao dịch.

2. Kích Hoạt Chế Độ Post-Only nếu sàn giao dịch hỗ trợ. Chế độ này đảm bảo rằng lệnh của bạn sẽ không bao giờ được thực hiện ngay, luôn ở chế độ maker.

3. Đặt Giá Chiến Lược - đây là bước quan trọng nhất. Bạn cần đặt giá lệnh giới hạn xa so với giá tốt nhất hiện tại trên sổ lệnh, nhằm mục đích có được mức giá ưu đãi hơn.

4. Đối Với Lệnh Mua/Long: Chọn giá thấp hơn mức giá bán tốt nhất hiện tại. Điều này tăng khả năng lệnh của bạn được đặt lên sổ lệnh mà không bị khớp ngay.

5. Đối Với Lệnh Bán/Short: Chọn giá cao hơn mức giá mua tốt nhất hiện tại để theo cùng chiến lược.

Lưu Ý Quan Trọng: Nếu lệnh giới hạn của bạn được thực hiện ngay, nó sẽ được phân loại là lệnh taker và bạn sẽ phải chịu phí taker. Nếu bạn đã kích hoạt chế độ Post-Only, lệnh này sẽ bị hủy tự động để tránh tình huống này.

Tại Sao Market Maker Quan Trọng Cho Toàn Bộ Thị Trường

Việc hiểu rõ market maker là gì không chỉ giúp bạn tiết kiệm phí giao dịch. Nó còn giúp bạn nhận thức được vai trò bạn đóng trong hệ thống tài chính. Những người tạo lập thị trường cung cấp một dịch vụ công cộng bằng cách tạo ra thanh khoản, giúp các giao dịch khác diễn ra suôn sẻ và nhanh chóng.

Khi bạn đặt lệnh maker, bạn không chỉ hưởng lợi từ phí thấp hơn. Bạn còn góp phần tạo nên một thị trường hiệu quả, nơi tất cả những người tham gia đều có lợi. Đó là lý do tại sao sàn giao dịch luôn khuyến khích hành vi market maker thông qua cơ cấu phí ưu đãi.

Tóm lại, việc nhận thức được sự khác biệt giữa market maker và lệnh taker, cũng như hiểu rõ tác động của chúng đối với phí giao dịch và lợi nhuận, là nền tảng thiết yếu cho bất kỳ nhà giao dịch nào muốn thành công. Bằng cách sử dụng chiến lược market maker một cách thông minh, bạn có thể tối ưu hóa kết quả giao dịch của mình và đóng góp vào một thị trường tiền điện tử lành mạnh hơn.