Taker-profit và stop-loss là gì? Hướng dẫn đầy đủ về giao dịch giao ngay

Stop-loss và take-profit là hai công cụ chính mà bất kỳ nhà giao dịch giao ngay nào cũng cần biết. Nếu bạn mới bắt đầu giao dịch trên sàn tiền điện tử, có thể đã nghe qua các thuật ngữ này nhưng chưa hiểu rõ cách sử dụng chúng. Hãy cùng tìm hiểu xem đây là các lệnh gì và tại sao chúng lại quan trọng trong quản lý rủi ro.

Take-profit giúp bạn khóa lợi nhuận đúng thời điểm mong muốn, còn stop-loss bảo vệ khỏi những khoản lỗ lớn. Cùng nhau, các công cụ này tạo thành chiến lược quản lý rủi ro giúp bạn giao dịch tự tin hơn, đặc biệt khi thị trường biến động.

Stop-loss và take-profit là nguyên tắc quản lý rủi ro trong thực tế

Stop-loss (SL) tự động bán các tài sản của bạn nếu giá giảm đến một mức nhất định. Điều này giúp tránh thiệt hại thảm khốc khi thị trường đi ngược lại bạn. Take-profit (TP) hoạt động ngược lại — tự động bán vị thế của bạn khi giá đạt mức lợi nhuận mục tiêu.

Các lệnh này nhằm mục đích gì? Thứ nhất, chúng giúp bạn không cần phải liên tục theo dõi biểu đồ. Thứ hai, chúng giúp tránh các quyết định cảm tính — khi bạn hoảng loạn hoặc trong trạng thái hưng phấn. Thứ ba, chúng cho phép bạn lên kế hoạch chính xác về rủi ro và lợi nhuận trước khi mở vị thế.

TP/SL khác gì so với lệnh OCO và lệnh điều kiện

Ban đầu có thể nghĩ rằng stop-loss và take-profit là giống với lệnh OCO hoặc lệnh điều kiện. Thực tế, mỗi loại có nguyên tắc khác nhau rõ ràng.

Điểm khác biệt chính về việc sử dụng tài sản:

Khi bạn đặt lệnh TP/SL, tài sản của bạn ngay lập tức bị giữ lại. Có nghĩa là, số tiền này không còn khả dụng cho các giao dịch khác, ngay cả khi lệnh chưa kích hoạt.

Với lệnh OCO (One-Cancels-the-Other): tình huống khác hẳn. Ở đây chỉ sử dụng một phần của ký quỹ. Điều này có nghĩa là nếu một trong hai lệnh kích hoạt, lệnh còn lại sẽ tự động bị hủy, và phần ký quỹ chưa dùng sẽ được giải phóng.

Lệnh điều kiện hoạt động hoàn toàn khác. Tài sản không bị giữ lại cho đến khi giá đạt đến mức kích hoạt. Chỉ sau khi kích hoạt, các khoản tiền mới bắt đầu được sử dụng.

Tại sao điều này quan trọng? Nếu bạn có các lệnh khác hoặc dự định mở thêm vị thế, bạn cần cân nhắc cách mỗi loại lệnh ảnh hưởng đến số dư khả dụng.

Cơ chế hoạt động của take-profit và stop-loss trong giao dịch giao ngay

Quy trình kích hoạt TP/SL như sau: bạn thiết lập giá kích hoạt (mức giá khi lệnh được kích hoạt) và giá thực hiện (giá sẽ thực hiện giao dịch).

Khi giá thị trường chạm mức giá kích hoạt, lệnh tự động được kích hoạt. Nhưng chuyện gì xảy ra tiếp theo phụ thuộc vào loại lệnh.

Nếu là lệnh thị trường: Giao dịch sẽ thực hiện ngay theo giá tốt nhất có thể. Tất cả lệnh thị trường đều sử dụng nguyên tắc IOC (thực hiện hoặc hủy bỏ). Điều này có nghĩa là phần lệnh không thể thực hiện do thiếu thanh khoản hoặc giới hạn giá sẽ tự động bị hủy.

Nếu là lệnh giới hạn: Lệnh sẽ vào sổ lệnh và chờ đợi đến khi giá phù hợp. Nếu tại thời điểm kích hoạt, giá chào mua tốt hơn giá giới hạn của bạn, lệnh sẽ thực hiện ngay. Nếu không, lệnh sẽ còn trong hàng đợi.

Rủi ro chính ở đây là: lệnh giới hạn TP/SL có thể không bao giờ thực thi nếu giá không đạt đến mức cần thiết hoặc xảy ra phản ứng nhanh.

Ví dụ thực tế về kích hoạt take-profit và stop-loss

Hãy xem các ví dụ cụ thể.

Ví dụ 1: Stop-loss thị trường bán ra

Giá BTC hiện tại là 20.000 USDT. Bạn đặt SL ở mức 19.000 USDT mà không dùng giá giới hạn (lệnh thị trường).

Nếu giá giảm xuống 19.000 USDT, BTC của bạn sẽ được bán ngay theo giá tốt nhất có thể. Có thể là 18.900 USDT, hoặc 19.050 USDT — tùy vào thanh khoản tại thời điểm đó.

Ví dụ 2: Take-profit giới hạn mua vào

BTC đang giao dịch ở 20.000 USDT. Bạn đặt TP với giá kích hoạt 21.000 USDT và giá giới hạn 20.000 USDT.

Khi giá đạt 21.000 USDT, lệnh của bạn sẽ được kích hoạt. Trong sổ lệnh sẽ thêm lệnh mua giới hạn ở mức 20.000 USDT. Nếu giá giảm xuống mức này, giao dịch sẽ thực hiện. Nếu không, lệnh sẽ còn chờ hoặc bị hủy theo quy định.

Ví dụ 3: Đặt sẵn TP và SL cùng với lệnh chính

Bạn đặt lệnh mua BTC ở 40.000 USDT. Đồng thời, thiết lập:

• Take-profit: giá kích hoạt 50.000 USDT, giá giới hạn 50.500 USDT
• Stop-loss: giá kích hoạt 30.000 USDT (lệnh thị trường)

Khi lệnh chính được thực hiện ở 40.000 USDT, các TP và SL của bạn sẽ kích hoạt.

Nếu giá tăng đến 50.000 USDT, TP sẽ kích hoạt, và lệnh bán giới hạn ở 50.500 USDT sẽ vào sổ. SL sẽ bị hủy bỏ. Ngược lại, nếu giá giảm xuống 30.000 USDT trước, SL sẽ kích hoạt, bạn thoát khỏi vị thế theo giá thị trường. TP sẽ bị hủy.

Những sai lầm phổ biến và tình huống nguy hiểm với TP/SL

Nhà giao dịch có kinh nghiệm thường gặp phải những bất ngờ không mong muốn. Dưới đây là những điều cần chú ý.

Lỗi 1: Lệnh giới hạn không thực thi

Nhiều người mới đặt TP giới hạn rồi ngạc nhiên vì sao giao dịch không xảy ra. Nguyên nhân là giá chưa chạm mức đã đặt, hoặc chạm rồi nhưng giảm trước khi lệnh kịp thực hiện.

Lỗi 2: Tính toán giá kích hoạt không chính xác

Khi dùng TP và SL đã đặt sẵn, cần nhớ: giá kích hoạt TP phải cao hơn giá chính, còn SL thấp hơn. Đảo ngược các hướng này nếu bạn bán.

Lỗi 3: Vượt quá giới hạn về giá

Mỗi cặp giao dịch có giới hạn phần trăm lệch giá. Ví dụ, với BTC/USDT có thể là ±3%. Nếu bạn đặt giá TP/SL ngoài phạm vi này, lệnh có thể bị từ chối. Kiểm tra quy định của sàn trước khi đặt.

Lỗi 4: Kích thước lệnh vượt quá giới hạn thị trường

Giới hạn cho lệnh giới hạn và lệnh thị trường khác nhau. Nếu bạn cố đặt SL thị trường lớn hơn giới hạn tối đa, hệ thống sẽ từ chối. Ví dụ, giới hạn tối đa cho lệnh giới hạn là 1 BTC, còn cho lệnh thị trường là 0,5 BTC. Đặt lệnh giới hạn 1 BTC cùng TP/SL thị trường sẽ bị từ chối.

Lỗi 5: Kích thước giao dịch tối thiểu

Sau khi thực hiện lệnh chính, số dư còn lại có thể nhỏ hơn mức tối thiểu để đặt TP/SL. Trong trường hợp này, lệnh có thể không được đặt hoặc không thực thi khi kích hoạt.

Các khuyến nghị cuối cùng: cách sử dụng đúng stop-loss và take-profit

Stop-loss và take-profit không chỉ là công cụ — chúng là nền tảng của quản lý rủi ro lành mạnh. Luôn sử dụng chúng, ngay cả khi thị trường có vẻ đang nằm trong tầm kiểm soát của bạn.

Khi đặt TP và SL sẵn, nhớ rằng: ngay khi lệnh chính (giới hạn) của bạn kích hoạt, cả hai lệnh sẽ tự động kích hoạt. Nhưng nếu TP hoặc SL giới hạn kích hoạt trước khi lệnh chính thực thi hoàn toàn, lệnh còn lại sẽ bị hủy.

Luôn kiểm tra quy định của sàn về từng cặp giao dịch trước khi đặt lệnh. Đừng quá tin vào khả năng của lệnh giới hạn — chúng có thể không thực thi trong các tình huống không thuận lợi. Nếu bạn cần bảo vệ hoặc khóa lợi nhuận chắc chắn, hãy dùng lệnh thị trường, dù giá thực hiện có thể không chính xác như mong muốn.

Hãy thực hành trên các khoản nhỏ để làm quen và thành thạo các công cụ này. Theo thời gian, stop-loss và take-profit sẽ trở thành phần không thể thiếu trong giao dịch của bạn.