Lệnh Taker vs lệnh Maker: một lựa chọn quyết định chi phí giao dịch của bạn

Trong giao dịch tiền điện tử, việc lựa chọn loại lệnh có vẻ đơn giản nhưng lại ảnh hưởng sâu sắc đến chi phí giao dịch và lợi nhuận cuối cùng của bạn. Lệnh Taker và lệnh Maker đại diện cho hai triết lý giao dịch hoàn toàn khác nhau: một hướng tới tốc độ, một hướng tới hiệu quả. Hiểu rõ sự khác biệt này là bước đầu quan trọng để tối ưu hóa chiến lược giao dịch của bạn.

Lệnh Taker là gì: Đánh đổi để có giao dịch ngay lập tức

Khi bạn cần vào lệnh gấp hoặc muốn thoát lệnh nhanh chóng, lệnh Taker chính là lựa chọn phù hợp. Đặc điểm cốt lõi của lệnh Taker là thực thi ngay lập tức — nó sẽ ghép nối trực tiếp với các lệnh có sẵn trong sổ đặt lệnh, hấp thụ tính thanh khoản của thị trường ngay lập tức.

Tính năng này mang lại lợi thế nhất định. Nếu bạn lo ngại về biến động giá nhanh hoặc cần hoàn thành giao dịch tại thời điểm cụ thể, lệnh Taker đảm bảo bạn sẽ giao dịch theo giá thị trường hiện tại, không gặp tình trạng không khớp lệnh. Các nhà giao dịch trong ngày, nhà arbitrage hoặc những người đặt nặng tốc độ thực hiện thường dựa vào lệnh Taker.

Tuy nhiên, sự tiện lợi này đi kèm chi phí cao hơn. So với lệnh Maker, phí giao dịch của lệnh Taker cao hơn đáng kể. Ví dụ, phí Maker là 0.02%, còn phí Taker là 0.055%, chênh lệch hơn 2.7 lần. Sự khác biệt này sẽ ảnh hưởng rõ rệt khi giao dịch với khối lượng lớn.

Lợi thế của lệnh Maker: chờ đợi để giảm phí

Ngược lại với lệnh Taker, lệnh Maker theo nguyên tắc “chậm mà chắc”. Khi bạn đặt lệnh Maker, nó sẽ đi vào sổ đặt lệnh và trở thành nhà cung cấp thanh khoản cho thị trường. Giá mua/bán bạn đặt sẽ không khớp ngay lập tức mà chờ các lệnh Taker khác ghép nối.

Nhà tạo lập thị trường đóng góp vào việc tăng độ sâu của thị trường, thu hẹp spread và ổn định giá. Để khuyến khích đóng góp này, sàn giao dịch thường giảm phí cho nhà Maker — thường chỉ bằng khoảng một phần ba phí Taker. Những nhà đầu tư dài hạn, người dùng chiến lược grid hoặc những trader chú trọng tối thiểu hóa chi phí thường ưu tiên dùng lệnh Maker.

Tuy nhiên, lệnh Maker có hạn chế là không chắc chắn. Lệnh của bạn có thể phải chờ một thời gian để khớp hoặc thậm chí không khớp được do biến động thị trường. Nhưng đối với những trader không vội vàng, việc chờ đợi để hưởng phí thấp hơn thường đáng giá.

So sánh chi phí: cùng một giao dịch, lợi nhuận khác nhau

Lý thuyết dễ hiểu hơn khi xem qua số liệu thực tế. Hãy lấy ví dụ cụ thể để thấy cách lệnh Taker và Maker ảnh hưởng đến lợi nhuận thực của bạn.

Giả sử bạn giao dịch hợp đồng vĩnh viễn BTCUSDT, khối lượng 2 BTC, mua ở giá 60,000 USDT, bán ở giá 61,000 USDT, lợi nhuận gốc là 2,000 USDT.

Trường hợp 1: Mở và đóng vị thế bằng lệnh Maker

• Phí mở vị thế: 2 × 60,000 × 0.02% = 12 USDT
• Phí đóng vị thế: 2 × 61,000 × 0.02% = 12.2 USDT
• Tổng phí: 24.2 USDT
• Lợi nhuận cuối cùng: 2,000 − 24.2 = 1,975.8 USDT

Trường hợp 2: Mở và đóng vị thế bằng lệnh Taker

• Phí mở vị thế: 2 × 60,000 × 0.055% = 66 USDT
• Phí đóng vị thế: 2 × 61,000 × 0.055% = 67.1 USDT
• Tổng phí: 133.1 USDT
• Lợi nhuận cuối cùng: 2,000 − 133.1 = 1,866.9 USDT

Kết quả rõ ràng. Dù lợi nhuận từ vị thế là 2,000 USDT như nhau, nhưng do loại lệnh khác nhau, số tiền thực nhận chênh lệch tới 121 USDT — tương đương lợi nhuận bị “ăn mòn” khoảng 6%. Trong các giao dịch nhiều lần, chênh lệch này sẽ cộng dồn theo thời gian.

Tại sao phí Taker cao hơn

Cấu trúc phí của sàn giao dịch dựa trên nguyên tắc đơn giản: Nhà cung cấp thanh khoản nhận thưởng, người lấy thanh khoản trả phí. Khi bạn dùng lệnh thị trường để khớp ngay (hành vi Taker), bạn đang tiêu thụ độ sâu thị trường hiện có, hưởng lợi từ thanh khoản do người khác tạo ra. Do đó, sàn sẽ tính phí cao hơn để khuyến khích trader đặt lệnh giới hạn (Maker) giúp xây dựng thanh khoản cho thị trường.

Cơ chế này có lợi cho toàn thị trường — thúc đẩy nhiều trader đặt lệnh Maker hơn, từ đó thị trường trở nên ổn định hơn, spread nhỏ hơn.

Khi nào nên chọn Taker, khi nào nên chọn Maker

Trong thực tế, việc lựa chọn phụ thuộc vào các yếu tố sau:

Khi chọn Taker:

• Có cơ hội đột xuất trên thị trường, cần vào lệnh ngay
• Quản lý rủi ro, cần nhanh chóng cắt lỗ
• Giao dịch trong ngày nhiều, tốc độ thực hiện quan trọng hơn chi phí
• Cặp giao dịch ít thanh khoản, khó khớp lệnh giới hạn

Khi chọn Maker:

• Chiến lược dài hạn, giữ vị thế trung và dài hạn
• Đầu tư định kỳ hoặc dùng chiến lược grid
• Chú trọng tối thiểu hóa chi phí, hướng tới lợi nhuận dài hạn
• Cặp giao dịch thanh khoản tốt, lệnh giới hạn dễ khớp

Cách thực hiện lệnh Maker đúng cách

Nếu bạn quyết định dùng lệnh Maker, các bước thực hiện như sau:

1. Chọn đặt lệnh giới hạn thay vì lệnh thị trường
2. Kích hoạt chế độ Post-Only (chỉ đặt lệnh để vào sổ, không khớp ngay)
3. Dựa trên độ sâu thị trường để đặt giá hợp lý:
   • Mua vào: đặt giá thấp hơn giá bán tốt nhất hiện tại, tạo khoảng chênh lệch
   • Bán ra: đặt giá cao hơn giá mua tốt nhất, tránh khớp với giá thị trường
4. Gửi lệnh và kiên nhẫn chờ đợi

Lưu ý, nếu lệnh giới hạn của bạn khớp ngay với giá thị trường, hệ thống sẽ tự động coi là Taker và hủy lệnh. Điều này thường xảy ra trong biến động mạnh hoặc khi bạn không đánh giá đúng độ sâu thị trường.

Xem lại chi phí giao dịch của bạn

Nhiều trader dễ bỏ qua ảnh hưởng của phí, nghĩ rằng phần trăm nhỏ không đáng kể. Nhưng thực tế, cùng một khối lượng và tần suất giao dịch, lựa chọn loại lệnh quyết định phần lợi nhuận bạn giữ lại được.

Nếu trung bình mỗi tháng thực hiện 10 giao dịch, dùng Taker thay vì Maker trong cả năm, bạn có thể bỏ lỡ hàng nghìn đến hàng chục nghìn USD phí. Và khoản phí này hoàn toàn có thể tránh được bằng cách điều chỉnh chiến lược đặt lệnh — miễn là bạn sẵn lòng chờ đợi một chút để giảm tốc độ giao dịch.

Trong việc tối ưu hóa chiến lược, bắt đầu từ kiểm soát chi phí là hợp lý nhất. Hiểu rõ sự khác biệt giữa Taker và Maker, linh hoạt lựa chọn phù hợp với nhu cầu thực tế sẽ giúp mỗi giao dịch của bạn hiệu quả hơn rất nhiều.