Chiến lược giao dịch chênh lệch giá trên sàn giao dịch tiền điện tử: bản chất, phương pháp và ứng dụng

Arbitrage là một phương pháp đầu tư trong đó các nhà giao dịch kiếm lợi nhuận từ sự chênh lệch giá của cùng một tài sản trên các thị trường hoặc công cụ giao dịch khác nhau. Trong ngành công nghiệp tiền điện tử hiện nay, giao dịch arbitrage đã trở thành một trong những chiến lược hấp dẫn nhất để tạo ra thu nhập, đặc biệt nhờ sự phát triển của các nền tảng và công cụ chuyên dụng.

Các loại arbitrage chính gồm có ba hướng: arbitrage giao ngay (mua bán trên cùng một thị trường), arbitrage dựa trên chênh lệch lãi suất tài trợ (sử dụng sự khác biệt giữa thị trường giao ngay và thị trường hợp đồng vô thời hạn) và arbitrage hợp đồng tương lai (kiếm lợi từ sự khác biệt về giá giữa các kỳ hạn hợp đồng khác nhau).

Cơ chế giao dịch arbitrage trên nền tảng tiền điện tử

Giao dịch arbitrage hoạt động như một công cụ giao dịch đặc biệt, cho phép các nhà tham gia thị trường theo dõi đồng thời xu hướng giá và thanh khoản của hai cặp giao dịch, sau đó nhanh chóng đặt lệnh theo các hướng ngược nhau. Ưu điểm chính của phương pháp này là khả năng phản ứng nhanh với các cơ hội thị trường ngắn hạn mà không bị trì hoãn như trong giao dịch theo chuỗi.

Hệ thống cung cấp quy trình thực thi lệnh tối ưu với độ chính xác cao hơn. Các nhà giao dịch có thể truy cập vào một màn hình duy nhất, nơi họ thấy toàn cảnh biến động giá và độ sâu của sổ lệnh của cả hai vị thế cùng lúc. Điều này giúp giảm thiểu trượt giá và thực hiện giao dịch có lợi hơn.

Hai chiến lược chính: kiếm lợi từ tài trợ và chênh lệch giá

Chiến lược đầu tiên dựa trên việc tận dụng lãi suất tài trợ. Khi giá hợp đồng vô thời hạn cao hơn giá thị trường giao ngay, chênh lệch này được tài trợ qua cơ chế thanh toán định kỳ giữa các vị thế mua dài hạn (long) và bán ngắn hạn (short). Trong các giai đoạn này, nhà giao dịch có thể mua tài sản trên thị trường giao ngay, đồng thời mở vị thế short trên hợp đồng vô thời hạn và nhận lợi nhuận từ các khoản thanh toán này. Chiến lược này gọi là arbitrage tích cực. Ngược lại, nếu tài trợ diễn ra theo hướng ngược lại, chiến lược sẽ đảo ngược: bán trên thị trường giao ngay và mở vị thế long trên hợp đồng.

Ví dụ: giả sử hợp đồng vô thời hạn BTCUSDT có lãi suất tài trợ dương +0,01%. Trong trường hợp này, các vị thế long sẽ trả lãi cho các vị thế short. Nhà giao dịch có thể cùng lúc mua 1 BTC trên thị trường giao ngay và mở vị thế short 1 BTC trên hợp đồng vô thời hạn. Nếu giá BTC không thay đổi, nhà giao dịch chỉ thu lợi từ các khoản thanh toán tài trợ. Đồng thời, việc hedge sẽ bảo vệ vị thế khỏi biến động giá.

Chiến lược thứ hai tập trung vào việc tận dụng chênh lệch giá (spread) giữa các nền tảng hoặc công cụ giao dịch khác nhau. Nếu giá BTC trên thị trường giao ngay thấp hơn so với giá hợp đồng tương lai BTCUSDC, nhà giao dịch có thể mua BTC trên thị trường giao ngay và cùng lúc bán hợp đồng tương lai. Khi hợp đồng đáo hạn, giá sẽ hội tụ, và nhà giao dịch thu lợi từ chênh lệch này. Chiến lược này dựa trên nguyên tắc hội tụ: giá hợp đồng tương lai luôn phải tiến gần đến giá của tài sản cơ sở khi đến thời điểm thực hiện hợp đồng.

Các cặp giao dịch có thể sử dụng và yêu cầu cho arbitrage

Các công cụ arbitrage chỉ khả dụng sau khi kích hoạt chế độ Tài khoản Giao dịch Đơn nhất (ETA) với ký quỹ chéo. Hiện tại, các nền tảng hỗ trợ ba tổ hợp cặp giao dịch cho arbitrage:

• Giao ngay (USDT) và hợp đồng USDT vô thời hạn
• Giao ngay (USDC) và hợp đồng USDC vô thời hạn
• Giao ngay (USDC) và hợp đồng USDC kỳ hạn

Hệ thống cho phép sử dụng hơn 80 loại tài sản khác nhau làm tài sản thế chấp ký quỹ. Điều này có nghĩa là nhà giao dịch, ví dụ, có 1 BTC trị giá 30.000 USDT trong tài khoản, có thể dùng nó làm ký quỹ để mở đồng thời vị thế giao ngay và hợp đồng vô thời hạn cùng kích cỡ. Sự linh hoạt này giúp sử dụng vốn hiệu quả hơn.

Các chức năng chính của nền tảng để thực hiện arbitrage

Nền tảng cung cấp một số công cụ giúp đơn giản hóa đáng kể giao dịch arbitrage:

Quét cơ hội. Hệ thống tự động quét tất cả các cặp giao dịch khả dụng và xếp hạng chúng theo mức tài trợ hoặc spread. Nhà giao dịch xem trong danh sách duy nhất các cặp hiện cung cấp điều kiện lợi nhất — hoặc lãi suất tài trợ cao nhất để tạo thu nhập thụ động, hoặc spread lớn nhất để kiếm lợi từ chênh lệch giá.

Đặt đồng thời các lệnh. Thay vì đặt hai lệnh theo thứ tự (có thể dẫn đến thực thi không đầy đủ hoặc trượt giá), nhà giao dịch có thể đặt chúng cùng lúc với đảm bảo số lượng hợp đồng thực hiện ở cả hai hướng sẽ cân đối.

Hệ thống cân bằng thông minh. Tính năng này (bật mặc định) kiểm tra mỗi 2 giây số lượng lệnh đã thực hiện ở từng hướng. Nếu phát hiện mất cân đối, hệ thống tự động đặt lệnh thị trường để cân bằng vị thế. Ví dụ, nếu trong kế hoạch có 1 BTC giao ngay thực hiện được 0,5 BTC, còn hợp đồng chỉ 0,4 BTC, hệ thống sẽ thêm lệnh thị trường mua 0,1 BTC hợp đồng. Tính năng tự động này hoạt động trong 24 giờ, sau đó các lệnh chưa thực hiện sẽ bị hủy.

Cung cấp đòn bẩy mở rộng. Với hơn 80 tài sản được phê duyệt làm ký quỹ, nhà giao dịch có nhiều linh hoạt hơn. Khi spread giữa giao ngay và hợp đồng tương lai của một tài sản mở rộng, có thể dùng chính tài sản đó làm ký quỹ để mở vị thế đối lập, giúp tránh rủi ro thanh lý khi giá tài sản cơ sở biến động.

Đánh giá rủi ro khi dùng arbitrage

Dù giao dịch arbitrage được xem là ít rủi ro hơn so với giao dịch theo hướng dự đoán, nó vẫn tiềm ẩn một số nguy cơ cần hiểu rõ:

Rủi ro thực thi không đầy đủ. Nếu lệnh trong một hướng thực hiện đầy đủ, còn lệnh ở hướng kia chỉ một phần, sẽ gây mất cân đối vị thế. Điều này có thể dẫn đến rủi ro thanh lý, vì một bên sẽ không còn được bảo vệ. Để giảm thiểu, nên bật tính năng cân bằng thông minh.

Trượt giá khi cân bằng. Khi hệ thống tự động đặt lệnh thị trường để cân bằng, giá có thể lệch khỏi mức ban đầu dự kiến. Đặc biệt khi thanh khoản thấp.

Quản lý vị thế chủ yếu do nhà giao dịch. Công cụ hỗ trợ đặt lệnh, nhưng không tự động quản lý vòng đời của các lệnh. Nhà giao dịch cần theo dõi, đóng vị thế đúng thời điểm và kiểm soát mức ký quỹ để tránh bị thanh lý.

Thiếu thanh khoản. Trong các giai đoạn thị trường ít hoạt động, các lệnh có thể thực hiện chậm, gây mất cân bằng vị thế.

Hướng dẫn từng bước đặt lệnh trong arbitrage

Chuẩn bị. Đảm bảo tài khoản của bạn đã chuyển sang chế độ Tài khoản Giao dịch Đơn nhất (ETA) với ký quỹ chéo. Chế độ ký quỹ thông thường không khả dụng cho arbitrage. Vào phần cài đặt ký quỹ và kích hoạt ETA.

Chọn cặp giao dịch. Trên trang chính của công cụ giao dịch, tìm và mở phần “Arbitrage”. Hệ thống sẽ hiển thị danh sách tất cả các cặp khả dụng, xếp hạng theo tài trợ hoặc spread. Chọn cặp phù hợp với chiến lược của bạn: lãi suất cao để tạo thu nhập thụ động hoặc spread lớn để kiếm lợi nhuận chủ động.

Xác định hướng. Chọn mở vị thế long hoặc short trên cặp đầu tiên. Sau đó, hệ thống tự động thiết lập hướng ngược lại cho cặp thứ hai. Số lượng tài sản ở hai hướng luôn bằng nhau.

Chọn loại và kích cỡ lệnh. Quyết định dùng lệnh thị trường (thực thi ngay) hay lệnh giới hạn (theo giá cụ thể). Khi nhập giá giới hạn, hệ thống sẽ hiển thị lãi suất tài trợ hoặc spread hiện tại, giúp đánh giá tiềm năng lợi nhuận. Điền kích cỡ lệnh — chỉ cần điền một hướng, hệ thống sẽ tự động áp dụng cùng kích cỡ cho hướng còn lại.

Kích hoạt cân bằng thông minh. Mặc định, tính năng này đã bật. Có thể tắt, nhưng khuyến nghị để chế độ này hoạt động để hệ thống tự động cân bằng các mất cân đối thực thi.

Xác nhận và theo dõi. Nhấn “Cả hai bước” để đặt đồng thời lệnh trên cả hai thị trường. Sau khi xác nhận, chuyển sang phần “Đang hoạt động” để theo dõi tiến trình thực thi. Khi các lệnh hoàn toàn thực hiện, xem lại trong “Lịch sử” để biết chi tiết.

Quản lý vị thế và tài sản. Sau khi lệnh thực hiện, tài sản giao ngay sẽ hiển thị trong “Giao ngay → Tài sản”, còn vị thế hợp đồng sẽ xuất hiện trong “Hợp đồng vô thời hạn và hợp đồng kỳ hạn → Vị thế”. Lợi nhuận từ tài trợ có thể xem trong nhật ký giao dịch của tài khoản ETA.

Công thức tính và các chỉ số đánh giá lợi nhuận

Để đưa ra quyết định hợp lý về việc bắt đầu arbitrage, nhà giao dịch cần tính các chỉ số chính:

Spread (giá trị tuyệt đối) = Giá giao dịch cuối cùng của bán — Giá giao dịch cuối cùng của mua

Spread tương đối (tính theo %) = (Giá cuối cùng của bán — Giá cuối cùng của mua) ÷ Giá cuối cùng của bán

Lãi suất hàng năm (APR) tài trợ = Tổng lãi suất tài trợ trong 3 ngày ÷ 3 × 365 ÷ 2

Tổng lãi suất tài trợ trong 3 ngày = tổng tất cả các lãi suất tài trợ trong các khoảng thời gian trong 72 giờ qua

Lãi suất spread hàng năm = Spread tương đối hiện tại ÷ Thời gian tối đa hợp đồng còn hiệu lực × 365 ÷ 2

Thời gian tối đa = số ngày đến hạn của hợp đồng tương lai

Các phép tính này giúp so sánh các cơ hội khác nhau và chọn ra các phương án arbitrage có lợi nhất.

Các câu hỏi thường gặp về arbitrage

Khi nào nên đặt lệnh arbitrage?

Giao dịch arbitrage hiệu quả trong các trường hợp sau:

• Khi có spread lớn giữa các cặp giao dịch, giúp cố định lợi nhuận và phòng tránh trượt giá trong giao dịch chuỗi.
• Khi cần giao dịch khối lượng lớn hoặc thị trường yêu cầu phản ứng nhanh, đặt đồng thời các lệnh giúp quản lý chi phí và giảm tác động của biến động giá trong quá trình thực hiện.
• Khi thực hiện các chiến lược phức tạp nhiều bước hoặc đóng nhiều vị thế cùng lúc, arbitrage đảm bảo thực thi đồng bộ trên cả hai thị trường, tránh bỏ lỡ cơ hội.

Có thể dùng arbitrage để đóng vị thế hiện có không?

Có, công cụ này hỗ trợ cả mở và đóng vị thế. Điều này giúp bạn thoát vị thế một cách linh hoạt và đồng bộ hơn.

Arbitrage có hoạt động trên sub-accounts không?

Có, nếu sub-account đã kích hoạt chế độ ETA, nó sẽ có đầy đủ quyền truy cập các công cụ arbitrage.

Có thể thử nghiệm arbitrage trong chế độ demo không?

Hiện tại, công cụ này chưa khả dụng trong chế độ demo, do đó cần tài khoản thực để sử dụng.

Rủi ro thanh lý khi dùng arbitrage là bao nhiêu?

Rủi ro chủ yếu đến từ thực thi không đầy đủ các lệnh. Ví dụ, nếu một bên thực hiện 70%, còn bên kia chỉ 50%, sẽ gây mất cân đối vị thế. Việc bật tính năng cân bằng thông minh giúp giảm thiểu rủi ro này, vì hệ thống kiểm tra và tự động cân bằng vị thế bằng lệnh thị trường.

Chế độ ký quỹ nào cần cho arbitrage?

Chỉ hỗ trợ chế độ ký quỹ chéo trên Tài khoản Giao dịch Đơn nhất (ETA). Các chế độ ký quỹ khác không được hỗ trợ.

Tại sao lệnh không thực hiện được?

Nguyên nhân phổ biến nhất là thiếu đủ ký quỹ tự do trên ETA để thực hiện đồng thời các lệnh theo kích cỡ yêu cầu. Kiểm tra mức ký quỹ, tăng hoặc giảm kích cỡ lệnh phù hợp.

Chức năng tắt cân bằng tự động sẽ ảnh hưởng thế nào?

Nếu tắt, hệ thống sẽ không tự động cân bằng thực thi. Nhà giao dịch phải tự theo dõi và đóng vị thế đúng thời điểm.

Tại sao sau khi tắt cân bằng, vẫn còn mất cân đối?

Chức năng tự động chỉ hoạt động trong 24 giờ sau khi đặt lệnh. Sau đó, các lệnh chưa thực hiện sẽ bị hủy, và chiến lược dừng hoạt động.

Sau khi hoàn tất, xem vị thế và tài sản ở đâu?

Sau khi tất cả lệnh thực hiện xong, chiến lược kết thúc. Để xem kết quả:

• Lịch sử lệnh giao ngay: phần “Giao dịch → Lịch sử”
• Lịch sử lệnh hợp đồng: phần “Hợp đồng vô thời hạn / Hợp đồng kỳ hạn → Lịch sử”
• Vị thế hợp đồng hiện tại: trong “Vị thế” của trang giao dịch phái sinh
• Tài sản giao ngay và lợi nhuận tài trợ: trong “Giao ngay → Tài sản” và nhật ký giao dịch ETA

Tại sao khi bật cân bằng tự động, vẫn còn mất cân đối?

Điều này có thể do hai nguyên nhân chính: thiếu ký quỹ hoặc thiếu thanh khoản trên thị trường, gây khó khăn cho việc thực hiện kịp thời các lệnh thị trường cân bằng.

Ảnh hưởng của việc hủy lệnh đến chiến lược arbitrage?

Tùy theo trạng thái cân bằng:

• Nếu đang bật cân bằng và bạn hủy lệnh trong một hướng, hệ thống sẽ tự hủy các lệnh chưa thực hiện còn lại và dừng toàn bộ chiến lược.
• Nếu tắt cân bằng, các lệnh ở hai hướng hoạt động độc lập, việc hủy lệnh trong một hướng không ảnh hưởng đến hướng kia cho đến khi chúng hoàn tất hoặc bị hủy.

Giao dịch arbitrage là chiến lược mạnh mẽ dành cho các nhà giao dịch muốn khai thác các bất hợp lý của thị trường mà không phải chấp nhận rủi ro hướng thị trường. Nhờ các công cụ tự động và linh hoạt trong ký quỹ, người dùng có thể biến các chênh lệch giá và chênh lệch lãi suất thành lợi nhuận rõ ràng.