Thế nào là độ biến động ngụ ý (IV)? Chỉ số quan trọng để nắm bắt định giá quyền chọn

Khi đề cập đến giao dịch quyền chọn, chắc chắn bạn đã nghe qua khái niệm “độ biến động” (volatility). Nói đơn giản, độ biến động ngụ ý ẩn (IV) chính là dự đoán tập thể của các nhà giao dịch thị trường về mức độ biến động giá của tài sản trong tương lai. Nói cách khác, IV đại diện cho kỳ vọng của thị trường về mức độ dao động có thể xảy ra của giá tài sản. Chỉ số này quan trọng vì nó sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến giá quyền chọn, từ đó quyết định thành bại trong giao dịch của bạn.

Ý nghĩa của độ biến động ngụ ý (IV) — Dự đoán của thị trường về biến động trong tương lai

Để hiểu đúng ý nghĩa của IV, trước tiên cần nắm rõ hai khái niệm: độ biến động lịch sử (HV) và độ biến động ngụ ý (IV).

Độ biến động lịch sử là dữ liệu quá khứ. Các nhà giao dịch sẽ lấy dữ liệu giá trong một khoảng thời gian nhất định (ví dụ 20 ngày hoặc 60 ngày), tính toán mức độ dao động của tài sản. Con số này cho biết “tài sản này đã biến động mạnh như thế nào trong quá khứ”.

Trong khi đó, độ biến động ngụ ý phản ánh kỳ vọng của thị trường. Nó thể hiện quan điểm của cả bên mua và bên bán trong thị trường quyền chọn về mức độ biến động trong tương lai. Khi thị trường dự đoán giá sẽ biến động dữ dội sắp tới, IV sẽ tăng lên; khi thị trường cho rằng giá sẽ vận hành ổn định, IV sẽ giảm. Nói cách khác, IV chính là “phiếu bầu” của các nhà giao dịch bằng tiền về kỳ vọng biến động.

Cả hai đều được thể hiện dưới dạng tỷ lệ annualized, giúp các nhà giao dịch dễ so sánh và phân tích hơn.

Độ biến động lịch sử vs Độ biến động ngụ ý — Ảnh hưởng của chúng đến giao dịch quyền chọn

Dù trông có vẻ giống nhau, nhưng trong thực tế, chúng phục vụ các mục đích hoàn toàn khác nhau.

Độ biến động lịch sử là một chỉ số hậu sự — thống kê về các biến động đã xảy ra. Bạn không thể dùng nó để dự đoán tương lai, mà chỉ để nhìn lại hành vi thị trường trong quá khứ.

Trong khi đó, độ biến động ngụ ý là một chỉ số dự báo — thể hiện kỳ vọng của thị trường về mức độ biến động trong tương lai tại thời điểm hiện tại. Chính vì vậy, IV cực kỳ quan trọng đối với các nhà giao dịch quyền chọn — nếu bạn dự đoán chính xác rằng biến động trong tương lai sẽ lớn hơn hoặc nhỏ hơn kỳ vọng của thị trường, bạn có thể kiếm lời từ đó.

Một điểm quan trọng cần lưu ý: Khi thị trường đột nhiên biến động mạnh, độ biến động lịch sử có thể bị kéo xuống (vì nó còn chứa dữ liệu của các giai đoạn bình lặng trước đó), nhưng IV sẽ nhanh chóng tăng lên, phản ánh kỳ vọng của thị trường về biến động liên tục. Các nhà giao dịch thông minh sẽ nhận ra sự khác biệt này và điều chỉnh chiến lược phù hợp.

IV ảnh hưởng như thế nào đến giá quyền chọn

Giá quyền chọn (còn gọi là phí quyền chọn) gồm hai phần: giá nội tại và giá trị thời gian.

Giá nội tại là giá trị nội tại của quyền chọn, chỉ phụ thuộc vào mối quan hệ giữa giá hiện tại của tài sản cơ sở và giá thực hiện. Dù thị trường có biến động ra sao, giá nội tại không đổi — nó là một giá trị cố định, có thể thực hiện ngay lập tức.

Trong khi đó, giá trị thời gian thể hiện “còn lại bao nhiêu thời gian” và “liệu có xảy ra biến động giá bất ngờ nào không”. Phần này chịu ảnh hưởng trực tiếp của IV.

IV càng cao, giá trị thời gian càng lớn, quyền chọn càng đắt. Ngược lại, IV càng thấp, quyền chọn càng rẻ.

Chỉ số đo lường ảnh hưởng này gọi là “Vega”. Vega cho biết: nếu IV tăng hoặc giảm 1%, giá quyền chọn sẽ biến động ra sao.

Đường cong “điểm biến động” (volatility smile) và lý do hình thành

Trong thực tế, IV không phải lúc nào cũng là một đường thẳng, mà thường tạo thành hình dạng “cười” — gọi là đường cong độ biến động cười (volatility smile).

Cụ thể, khi giá thực hiện gần với giá thị trường hiện tại, IV sẽ thấp nhất. Nhưng khi giá thực hiện xa khỏi giá thị trường, IV lại tăng lên, tạo thành hai đầu nhô lên, hình dạng “cánh cung”.

Tại sao lại như vậy? Có hai lý do chính:

Lý do 1: Các mức giá thực hiện khác nhau đối mặt với các rủi ro khác nhau. Đối với người bán quyền chọn, việc bán các quyền chọn “out-of-the-money” (giá thực hiện xa so với giá thị trường) tưởng chừng an toàn, nhưng thực ra lại tiềm ẩn rủi ro lớn. Nếu tài sản cơ sở đột ngột tăng hoặc giảm mạnh, các quyền chọn này có thể trở thành “in-the-money”, gây thiệt hại lớn cho người bán. Để bù đắp cho rủi ro ẩn này, các nhà bán quyền chọn sẽ yêu cầu IV cao hơn đối với các quyền chọn xa ngày đáo hạn.

Lý do 2: Khó khăn trong việc phòng ngừa rủi ro (hedging). Khi thị trường biến động mạnh, việc quản lý rủi ro của các nhà bán quyền chọn trở nên phức tạp hơn. Họ cần dùng các chiến lược phòng ngừa phức tạp để bảo vệ, điều này làm tăng yêu cầu bù đắp rủi ro, đẩy IV lên cao.

Điều thú vị là, các quyền chọn gần ngày đáo hạn thường thể hiện đường cong “điểm biến động” rõ nét hơn, vì xác suất xảy ra các biến động cực đoan trong ngắn hạn cao hơn. Trong khi đó, các quyền chọn dài hạn thường có đường cong phẳng hơn, do các khả năng xảy ra các tình huống khác nhau trong dài hạn sẽ trung hòa lẫn nhau.

Đánh giá xem IV có hợp lý hay không — Những điều nhà giao dịch cần biết

Vì IV phản ánh dự đoán của thị trường về biến động trong tương lai, nên sẽ có lúc bị đánh giá quá cao hoặc quá thấp.

Một tiêu chuẩn đơn giản để đánh giá là: nếu IV > HV, có thể IV đang bị thổi phồng; nếu IV < HV, có thể IV đang bị giảm sút.

Tuy nhiên, cần phân tích kỹ hơn. Ví dụ, khi thị trường đột nhiên biến động mạnh, độ biến động lịch sử sẽ bị kéo xuống do còn chứa dữ liệu của các giai đoạn bình lặng trước đó, trong khi IV sẽ tăng cao phản ánh kỳ vọng biến động trong ngắn hạn. Điều này không có nghĩa IV bị “đánh giá quá cao”, mà là thị trường đang dự đoán chính xác về biến động sắp tới.

Các nhà giao dịch thông minh sẽ so sánh các mức HV trong các khung thời gian khác nhau:

• Nếu IV hiện tại cao hơn nhiều so với HV dài hạn và ngắn hạn, có khả năng IV đang bị thổi phồng — có thể cân nhắc bán ra các quyền chọn “long volatility” như bán chênh lệch (spread) hoặc bán “iron condor”.

• Ngược lại, nếu IV thấp hơn nhiều so với HV, có thể là thời điểm mua vào các quyền chọn “long volatility” như mua chênh lệch hoặc mua “iron condor”.

Xây dựng chiến lược dựa trên IV — Ứng dụng thực tế

Dựa vào dự đoán của bạn về IV, bạn có thể lựa chọn các chiến lược quyền chọn phù hợp. Dưới đây là tóm tắt các chiến lược phổ biến và ảnh hưởng của chúng đến IV (Vega) và hướng đi (Delta):

Các tình huống áp dụng chiến lược

Dự đoán thị trường có khả năng biến động lớn nhưng chưa rõ hướng: chọn các chiến lược mua Vega (như mua chênh lệch). Dù hướng đi đúng hay sai, chỉ cần biến động đủ lớn, bạn vẫn có thể có lợi.

Dự đoán thị trường ít biến động: chọn các chiến lược bán Vega (như bán chênh lệch). Chiến lược này kiếm lợi từ thời gian mất giá và giảm của volatility. Tuy nhiên, rủi ro lớn nếu thị trường đột ngột biến động mạnh.

Có dự đoán hướng rõ ràng và muốn phòng ngừa rủi ro biến động: dùng các chiến lược như mua hoặc bán theo hướng phù hợp, đồng thời điều chỉnh quy mô vị thế để kiểm soát rủi ro.

Lưu ý trong thực hành

Khi giao dịch dựa trên IV, cần chú ý: nếu bạn đặt lệnh dựa trên tỷ lệ phần trăm IV thay vì giá cố định, thì giá đặt lệnh sẽ thay đổi theo biến động của tài sản và thời gian đến hạn. Điều này đòi hỏi theo dõi và điều chỉnh liên tục.

Các nhà giao dịch nâng cao còn sử dụng chiến lược “Delta trung tính” (delta neutral), điều chỉnh tỷ lệ quyền chọn và tài sản cơ sở để giữ rủi ro tổng thể trong phạm vi kiểm soát, đòi hỏi phần mềm hỗ trợ và theo dõi liên tục.

Kết luận — Ý nghĩa thực chiến của IV

Độ biến động ngụ ý không chỉ là chỉ số định giá quyền chọn, mà còn là chìa khóa để hiểu kỳ vọng của thị trường. Khi bạn xác định chính xác IV đang cao hay thấp so với HV, bạn nắm trong tay một lợi thế lớn trong giao dịch.

Mục tiêu của giao dịch là dự đoán xem thị trường có “đột nhiên biến động” hay không. Nếu bạn nghĩ rằng thị trường kỳ vọng quá ít về biến động (IV thấp), có thể mua vào để hưởng lợi từ sự tăng đột biến. Ngược lại, nếu cho rằng thị trường quá bi quan về biến động (IV cao), có thể bán ra để kiếm lợi từ sự giảm của volatility.

Liên tục học hỏi và thực hành, bạn sẽ nhận ra rằng IV là một trong những chỉ số mang lại lợi nhuận vượt trội trong giao dịch quyền chọn.

Nhớ rằng: IV không quyết định lợi nhuận của bạn, mà hiểu biết và dự đoán chính xác về IV mới quyết định thành bại của bạn. Nắm vững khái niệm này, bạn đã nắm trong tay “bản đồ” của thành công trong giao dịch quyền chọn.