Rollup là gì? Hiểu về giải pháp mở rộng quy mô của Ethereum với ZKsync

Một trong những vấn đề lớn nhất của công nghệ blockchain là tốc độ xử lý và chi phí giao dịch. Mặc dù Ethereum mạnh mẽ, nhưng khi mạng bị tắc nghẽn, phí gas có thể tăng vọt lên mức phi mã. Chính vì vậy, công nghệ rollup ra đời để giải quyết vấn đề này. Rollup là giải pháp Layer 2, thực hiện các giao dịch ngoài chuỗi và ghi kết quả lên chuỗi chính, giúp tăng tốc độ gấp 100 lần và giảm chi phí tới 90%. Trong số các ứng dụng rollup tiên tiến nhất, ZKsync sử dụng bằng chứng không kiến thức (zero-knowledge proof) để tăng khả năng xử lý mà không làm giảm độ an toàn.

Cơ bản về công nghệ Rollup: ZKsync hoạt động như thế nào?

ZKsync về cơ bản là một giao thức rollup—tức là xử lý các giao dịch ngoài chuỗi Ethereum chính, rồi định kỳ ghi kết quả lên chuỗi chính. Điểm khác biệt của nó là sử dụng bằng chứng không kiến thức (zero-knowledge proof) để xác thực các giao dịch một cách minh bạch và an toàn.

Nói đơn giản: ZKsync cung cấp bằng chứng toán học để chứng minh tất cả các giao dịch đều đúng mà không cần tiết lộ chi tiết. Bằng chứng này nhỏ gọn, nhanh chóng xác minh, giúp gộp hàng nghìn giao dịch thành một bằng chứng duy nhất gửi lên chuỗi chính. Kết quả:

• Tăng tốc độ: tới 100.000 giao dịch mỗi giây
• Chi phí thấp: dưới 0.01 USD cho mỗi giao dịch
• Bảo mật: giữ nguyên độ an toàn của mạng Ethereum

Theo dữ liệu hiện tại, ZKsync xếp thứ 7 trong các mạng Layer-2 của Ethereum, với giá trị thị trường khoảng 177 triệu USD, đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái DeFi.

Các thành phần on-chain và off-chain của rollup

Kiến trúc của ZKsync gồm hai lớp chính:

Lớp Off-Chain (Ngoài chuỗi): Tất cả các giao dịch được xử lý ngoài mạng chính Ethereum. Các máy ảo (virtual machines) xử lý nhanh các giao dịch rồi gom lại thành các gói lớn. Nhờ đó, chuỗi chính không phải gánh chịu tải của từng giao dịch riêng lẻ.

Lớp On-Chain (Xác thực): Các gói giao dịch và bằng chứng không kiến thức liên quan được gửi lên Ethereum. Các hợp đồng thông minh xác thực bằng chứng và duyệt các gói giao dịch này. Đây chính là cốt lõi của công nghệ rollup, dựa trên sự đồng bộ của hai lớp này.

So sánh Sử dụng bằng chứng không kiến thức (ZK) và Rollup Thoải mái (Optimistic Rollup)

Ethereum có hai giải pháp Layer-2 chính: ZK-Rollup (như ZKsync, Starknet, Polygon zkEVM) và Optimistic Rollup (như Base, Blast, Optimism).

Ưu điểm của ZK-Rollup: Các giao dịch được chứng minh bằng toán học và xác nhận ngay lập tức, rút ngắn thời gian rút tiền chỉ còn vài giờ.

Ưu điểm của Optimistic Rollup: Dễ triển khai hơn, phù hợp với các nhà phát triển, dễ di chuyển các dApp dựa trên EVM mà không cần nhiều thay đổi.

Lựa chọn phù hợp phụ thuộc vào yêu cầu dự án: nếu cần độ an toàn cao, ZK-Rollup là lựa chọn; còn nếu ưu tiên tốc độ phát triển, Optimistic là phù hợp.

Các lợi ích thực tế của ZKsync: Tốc độ, Chi phí và Bảo mật

1. Khả năng xử lý và tốc độ

ZKsync có thể xử lý tới 100.000 giao dịch mỗi giây, gấp 50 lần mạng chính Ethereum. Các hoạt động DeFi, mua NFT hay chuyển stablecoin diễn ra trong tích tắc.

2. Tiết kiệm chi phí đáng kể

Trong mạng chính Ethereum, chuyển ERC-20 đơn giản có thể tốn từ 5 đến 50 USD, nhưng với ZKsync chỉ còn dưới 0.01 USD. Điều này mang lại lợi thế chi phí gấp hàng nghìn lần, lý tưởng cho các dịch vụ DeFi, nền tảng thanh toán và game.

3. Bảo mật như Ethereum

ZKsync xác thực mọi giao dịch bằng bằng chứng toán học, dựa trên độ an toàn của mật mã. Nó tương đương với bảo vệ của mạng Ethereum. Trong khi đó, Optimistic Rollup phụ thuộc vào nhiều validator, dễ bị tấn công kiểm duyệt hơn.

4. Tương thích EVM và thân thiện với nhà phát triển

ZKsync tương thích với Ethereum Virtual Machine (EVM). Các nhà phát triển có thể chuyển mã Solidity hiện tại sang ZKsync gần như không cần chỉnh sửa, giúp hệ sinh thái phát triển nhanh hơn.

5. Cải tiến trải nghiệm người dùng

Với các tính năng như meta-transactions và account abstraction, người dùng có thể trả phí giao dịch bằng token ERC-20 thay vì ETH, giúp trải nghiệm mượt mà hơn.

So sánh ZKsync với các mạng Layer-2 khác: Chi tiết

ZKsync vs. Base (Layer-2 của Coinbase)

Base: Sử dụng Optimistic Rollup, tích hợp sâu với Coinbase, có tổng giá trị khóa (TVL) khoảng 7.14 tỷ USD. Thời gian cuối cùng là 7 ngày, tốc độ giới hạn ở 4.000 TPS.

ZKsync: Dù TVL thấp hơn (177 triệu USD), nhưng tốc độ cao gấp 25 lần (100.000 TPS) và xác nhận ngay lập tức. Phù hợp với các ứng dụng yêu cầu độ an toàn cao.

ZKsync vs. Starknet

Starknet: Sử dụng ngôn ngữ Cairo và chứng minh STARK, có thể xử lý hàng triệu giao dịch mỗi giây, nhưng khó học và phát triển do ngôn ngữ phức tạp.

ZKsync: Sử dụng SNARK, tương thích EVM, dễ tiếp cận hơn cho các nhà phát triển Ethereum.

ZKsync vs. Scroll, Polygon zkEVM

Các ZK-Rollup khác đều hoạt động theo nguyên tắc tương tự, nhưng:

• Scroll: Tập trung vào tối đa hóa tính tương thích EVM
• Polygon zkEVM: Tích hợp sâu với hệ sinh thái Polygon
• ZKsync: Ưu tiên tốc độ và khả năng mở rộng

Airdrop ZK Token: Hướng dẫn chi tiết và chiến lược nhận thưởng

Vào tháng 6/2024, ZKsync tổ chức chiến dịch airdrop lớn nhất cho mạng Layer-2 của Ethereum, với khoảng 695.232 ví đủ điều kiện nhận token, phân bổ như sau:

• 89%: Dành cho người dùng hoạt động
• 11%: Dành cho các nhà đóng góp hệ sinh thái

Mỗi ví nhận từ 450 đến 100.000 ZK. Trong giai đoạn yêu cầu (từ 16/6/2024 đến 3/1/2025), 45% token đã được yêu cầu trong tuần đầu tiên.

Cách đủ điều kiện nhận ZK Token?

Snapshot được chụp ngày 24/3/2024. Các hoạt động sau giúp ví của bạn đủ điều kiện:

• Thực hiện giao dịch trên mạng chính ZKsync
• Tham gia các pool thanh khoản
• Tham gia các dự án DeFi
• Swap token
• Tham gia hoạt động cộng đồng

Các bước yêu cầu token

1. Truy cập trang Claim của ZKsync (trên website chính thức)
2. Kết nối ví Ethereum như MetaMask
3. Kiểm tra xem có đủ điều kiện không, và số token được phân bổ
4. Nhấn “Yêu cầu Token”
5. Sau khi hoàn tất, token sẽ tự động hiển thị trong ví của bạn (không bị khóa)

Tối đa hóa lợi nhuận từ airdrop

Ủy quyền quản trị: Giao token cho delegate để tham gia quyết định phát triển ZKsync, tăng khả năng nhận các đợt airdrop tiếp theo.

Hoạt động thường xuyên: Giao dịch, thêm thanh khoản, tham gia DeFi đều giúp tăng khả năng nhận thưởng trong các đợt sau.

Theo dõi cập nhật: Theo dõi Twitter và Discord của ZKsync để không bỏ lỡ nhiệm vụ mới và phần thưởng.

Cách chuyển tài sản sang ZKsync: Hướng dẫn từng bước

Chuyển tài sản từ mạng chính Ethereum sang ZKsync chỉ mất vài phút. Các bước an toàn nhất:

1. Sử dụng cổng chính thức

• Truy cập trang ZKsync Portal
• Nhấn “Kết nối ví”
• Chọn MetaMask và xác nhận
• Chọn loại tài sản muốn chuyển (ETH, USDC, v.v.)
• Nhập số lượng và xác nhận giao dịch

2. Thêm mạng ZKsync vào MetaMask

Để dễ dàng hơn:

• Mở MetaMask → “Thêm mạng” → Custom RPC
• Tên mạng: ZKsync Era
• RPC URL: https://mainnet.era.zksync.io
• Chain ID: 324

3. Các lưu ý an toàn

Những thách thức và rủi ro của Layer-2 ZKsync

Dù có nhiều lợi ích, ZKsync vẫn tồn tại một số hạn chế:

1. Phức tạp kỹ thuật

Việc tạo và xác minh bằng chứng không kiến thức đòi hỏi nền tảng toán học mạnh mẽ, tốn kém và cần phần cứng chuyên dụng, gây khó mở rộng quy mô.

2. Phân tán thanh khoản

Vì tài sản phân tán giữa Layer-1 và Layer-2, thanh khoản có thể bị chia nhỏ, gây slippage cao khi giao dịch lớn.

3. Chưa hoàn thiện hoàn toàn

ZKsync vẫn đang trong quá trình phát triển, chưa phải là phiên bản ổn định hoàn toàn, có thể gặp lỗi hoặc hạn chế mới.

4. Hạn chế về tương thích EVM

Mặc dù tương thích EVM, ZKsync sử dụng công nghệ trung gian (ví dụ LLVM), một số hợp đồng phức tạp có thể không chạy được hoặc cần chỉnh sửa.

Kết luận: Tương lai của ZKsync và Ethereum

ZKsync là một trong những ví dụ tiên tiến nhất về công nghệ rollup, giúp Ethereum mở rộng quy mô mà vẫn giữ vững độ an toàn. Bằng cách sử dụng bằng chứng không kiến thức, nó tăng khả năng xử lý hàng trăm lần, đồng thời bảo vệ dữ liệu.

Trong tương lai gần, khi Ethereum 2.0 và sharding hoàn thiện, các giải pháp như ZKsync sẽ giúp mạng trở nên hiệu quả hơn nhiều. Sự kết hợp giữa các công nghệ này sẽ mang lại một hệ sinh thái blockchain nhanh, rẻ và phi tập trung hơn bao giờ hết.

Các dự án DeFi, thanh toán, game và NFT đều có thể hưởng lợi từ công nghệ rollup, và ZKsync đang dẫn đầu trong cuộc cách mạng này.