Báo cáo kết quả hoạt động theo Phương pháp Doanh thu và Biên lợi nhuận đóng góp: Hiểu hai phương pháp báo cáo chính

Chuyên gia tài chính và quản lý doanh nghiệp dựa vào báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh để đánh giá xem công ty có đang tạo ra lợi nhuận hay lỗ trong một khoảng thời gian cụ thể. Tuy nhiên, không phải tất cả các báo cáo kết quả hoạt động đều giống nhau. Báo cáo kết quả hoạt động truyền thống và báo cáo biên lợi nhuận đóng góp thể hiện hai cách tiếp cận khác nhau trong việc tổ chức dữ liệu tài chính, mỗi cách mang lại lợi ích riêng tùy thuộc vào mục đích sử dụng. Hiểu rõ sự khác biệt giữa các định dạng báo cáo kết quả hoạt động truyền thống và báo cáo biên lợi nhuận đóng góp có thể giúp các bên liên quan đưa ra quyết định tài chính sáng suốt hơn.

Báo cáo kết quả hoạt động truyền thống là gì?

Còn gọi là báo cáo lợi nhuận và lỗ, báo cáo kết quả hoạt động truyền thống trình bày một cái nhìn toàn diện về hiệu quả tài chính của công ty trong một kỳ kế toán. Nó thể hiện cách tổ chức tạo ra doanh thu thông qua các hoạt động vận hành và phi vận hành, sau đó theo dõi các khoản chi phí phát sinh để tạo ra doanh thu đó.

Phương pháp truyền thống chia chi phí thành hai nhóm chính: chi phí sản phẩm và chi phí kỳ hạn. Chi phí sản phẩm liên quan trực tiếp đến sản xuất và tạo ra hàng hóa, trong khi chi phí kỳ hạn liên quan đến hoạt động bán hàng, quản lý và phân phối. Bằng cách tổ chức chi phí theo cách này, các công ty có thể rõ ràng thấy quá trình từ tạo doanh thu đến lợi nhuận ròng hoặc lỗ.

Đối với mục đích báo cáo bên ngoài và tuân thủ quy định, các công ty thường sử dụng định dạng báo cáo kết quả hoạt động truyền thống. Nó sử dụng phương pháp tính giá thành toàn bộ, còn gọi là tính giá thành đầy đủ, bao gồm cả chi phí sản xuất biến đổi và cố định trong tính toán giá vốn hàng bán. Phương pháp này thường bắt buộc trong báo cáo tài chính gửi cho cổ đông, chủ nợ và các cơ quan quản lý.

Báo cáo biên lợi nhuận đóng góp được giải thích như thế nào?

Báo cáo biên lợi nhuận đóng góp có cách tiếp cận hoàn toàn khác trong việc tổ chức thông tin tài chính. Thay vì phân chia chi phí sản xuất và chi phí vận hành, phương pháp này phân biệt rõ giữa chi phí biến đổi và chi phí cố định.

Theo phương pháp này, các khoản chi phí biến đổi được trừ trực tiếp từ doanh thu bán hàng để tính ra biên lợi nhuận đóng góp — số tiền thu nhập còn lại sau khi trừ các chi phí biến đổi. Số liệu biên lợi nhuận đóng góp thể hiện phần doanh thu từ mỗi đồng bán hàng góp phần vào việc trang trải chi phí cố định và tạo ra lợi nhuận ròng.

Sau khi xác định được biên lợi nhuận đóng góp, các chi phí cố định sẽ được trừ để ra lợi nhuận ròng hoặc lỗ cuối kỳ. Phương pháp tính giá thành theo chi phí biến đổi là nền tảng cho cách tiếp cận này, trong đó chi phí sản xuất cố định được xem như chi phí kỳ hạn và phân bổ vào chi phí chung thay vì tính vào giá thành sản phẩm.

Báo cáo biên lợi nhuận đóng góp thường được sử dụng cho phân tích nội bộ hơn là báo cáo tài chính bên ngoài. Các nhà quản lý và các bên liên quan sử dụng chúng để đánh giá lợi nhuận của từng sản phẩm, phân tích hiệu suất các bộ phận kinh doanh và đưa ra quyết định vận hành về phân bổ nguồn lực.

Sự khác biệt chính: Các điểm phân biệt giữa hai phương pháp

Sự khác biệt cốt lõi giữa các phương pháp báo cáo kết quả hoạt động truyền thống nằm ở chiến lược phân loại chi phí. Định dạng truyền thống nhấn mạnh tính chất của chi phí (sản xuất so với vận hành), trong khi báo cáo biên lợi nhuận đóng góp tập trung vào hành vi của chi phí (cố định so với biến đổi).

Trong báo cáo biên lợi nhuận đóng góp, tất cả các chi phí biến đổi — dù liên quan đến sản xuất hay hoạt động quản lý — đều được nhóm lại với nhau và trừ khỏi doanh thu. Điều này cung cấp một bức tranh rõ ràng hơn về số tiền còn lại sau khi trừ các khoản chi phí biến đổi theo khối lượng sản xuất.

Ngược lại, báo cáo kết quả hoạt động truyền thống gộp tất cả chi phí sản xuất (cả biến đổi và cố định) vào giá vốn hàng bán, trong khi giữ các chi phí kỳ hạn riêng biệt. Phương pháp này giúp làm rõ mối quan hệ giữa hoạt động sản xuất và lợi nhuận, nhưng có thể làm mờ ảnh hưởng của chi phí cố định chung đến chi phí trên mỗi đơn vị.

Một điểm khác biệt quan trọng là cách xử lý chi phí sản xuất cố định. Phương pháp truyền thống phân bổ các chi phí này vào giá trị tồn kho và giá thành sản phẩm, còn phương pháp biên lợi nhuận đóng góp xem chúng như chi phí kỳ hạn, hiển thị rõ ràng trong báo cáo kết quả hoạt động thay vì ghi nhận vào tồn kho.

Khi nào và tại sao các công ty sử dụng từng phương pháp

Các công ty thường bắt buộc phải sử dụng định dạng báo cáo kết quả hoạt động truyền thống để báo cáo tài chính bên ngoài cho cổ đông, ngân hàng và cơ quan thuế. Việc tuân thủ các nguyên tắc kế toán chấp nhận chung (GAAP) khiến đây trở thành chuẩn mực cho các báo cáo tài chính chính thức.

Tuy nhiên, đối với quyết định nội bộ và phân tích quản lý, báo cáo biên lợi nhuận đóng góp thường cung cấp những hiểu biết vượt trội. Các nhà quản lý vận hành có thể dễ dàng xác định các sản phẩm hoặc dịch vụ tạo ra biên lợi nhuận đóng góp cao nhất, điều này rất quan trọng cho các quyết định định giá, lập kế hoạch sản xuất và phân tích lợi nhuận.

Các dòng sản phẩm nhỏ, đánh giá sản phẩm mới và quyết định đặt hàng đặc biệt là những lĩnh vực mà phương pháp biên lợi nhuận đóng góp phát huy hiệu quả. Bằng cách tách rõ chi phí cố định và biến đổi, các nhà quản lý có thể nhanh chóng đánh giá tác động đến lợi nhuận khi khối lượng sản xuất tăng hoặc giảm, hoặc khi một sản phẩm bị ngưng sản xuất.

Nhiều công ty duy trì cả hai hệ thống báo cáo này trong nội bộ — sử dụng định dạng truyền thống để tuân thủ quy định và định dạng biên lợi nhuận đóng góp để hỗ trợ quyết định quản lý. Cách tiếp cận này giúp họ đáp ứng yêu cầu bên ngoài đồng thời có được các thông tin vận hành chi tiết để tối ưu hóa hiệu suất kinh doanh.

Điểm chính cần ghi nhớ

Cả báo cáo kết quả hoạt động truyền thống và báo cáo biên lợi nhuận đóng góp đều đóng vai trò quan trọng trong quản lý tài chính. Lựa chọn giữa chúng phụ thuộc vào đối tượng và mục đích: các bên liên quan bên ngoài thường yêu cầu định dạng báo cáo truyền thống, trong khi các nhà quản lý nội bộ thường có lợi hơn từ góc nhìn biên lợi nhuận đóng góp. Hiểu rõ khi nào áp dụng từng phương pháp giúp các chuyên gia tài chính truyền đạt hiệu quả hiệu suất tài chính và hỗ trợ các quyết định kinh doanh tốt hơn.