Thị trường sẽ điều chỉnh khi nào? Dưới đây là những gì định giá cho thấy

Chỉ số S&P 500 tiếp tục duy trì gần mức cao kỷ lục khi chúng ta bước vào đầu năm 2026, nhưng bên dưới bề mặt tăng giá này tồn tại hai dấu hiệu cảnh báo quan trọng cần sự chú ý của nhà đầu tư. Mức tăng 16% của năm ngoái đánh dấu năm thứ ba liên tiếp đạt lợi nhuận hai chữ số, tuy nhiên đà tăng gần đây của thị trường che giấu những chỉ số định giá đang âm thầm báo hiệu: thị trường có thể đang được định giá quá cao theo những cách chưa từng thấy kể từ thời kỳ bong bóng dot-com.

Tại sao định giá của S&P 500 lại ở mức cao kỷ lục

Theo FactSet Research, hiện tại chỉ số S&P 500 đang giao dịch với hệ số P/E dự phóng là 22—cao hơn đáng kể so với trung bình 5 năm và 10 năm gần đây. Mức định giá cao này chỉ tương ứng với hai giai đoạn trong lịch sử gần đây: bong bóng dot-com cuối những năm 1990 và đợt tăng trưởng thị trường do đại dịch năm 2020-2021, khi các chính sách tiền tệ chưa từng có và lãi suất thấp kỷ lục đã bơm đầy thanh khoản vào thị trường.

Bức tranh toàn cảnh trở nên rõ ràng hơn khi xem xét tỷ lệ CAPE của S&P 500 theo chỉ số Shiller, vốn làm mượt lợi nhuận trong vòng mười năm và điều chỉnh theo lạm phát để đo lường mức độ đắt đỏ thực sự của thị trường so với lợi nhuận bình thường hóa. Hiện tại, chỉ số này quanh mức 39, đã đạt mức cao nhất kể từ khi bong bóng dot-com vỡ vào đầu năm 2000—một giai đoạn trước khi thị trường trải qua quá trình điều chỉnh đáng kể.

Điều đáng chú ý là sự không phù hợp giữa các hệ số định giá và thực tế kinh tế. Khi P/E dự phóng tăng mạnh trong khi tăng trưởng lợi nhuận vẫn ở mức trung bình, nhà đầu tư đang đặt cược vào những điều kiện lý tưởng: mở rộng doanh thu mạnh mẽ, biên lợi nhuận tăng, và môi trường vĩ mô ổn định. Ngay cả kết quả lợi nhuận tích cực cũng có thể gây thất vọng nếu không thể đáp ứng kỳ vọng đã được định giá cao trong cổ phiếu.

Liệu có khả năng thị trường điều chỉnh trong năm 2026?

Lịch sử cho thấy khi tỷ lệ CAPE đạt đỉnh, lợi nhuận sau đó thường khá khiêm tốn. Những năm cuối thập niên 1920 và đầu những năm 2000 là những ví dụ điển hình—giai đoạn định giá cao rồi kéo dài trong thời kỳ thị trường yếu đi. Dựa trên các tiền lệ này, khả năng xảy ra một đợt điều chỉnh hoặc giảm giá đáng kể trong năm 2026 ngày càng rõ ràng hơn.

Tuy nhiên, thời điểm và mức độ của bất kỳ đợt giảm nào vẫn còn chưa rõ ràng. Thị trường rộng lớn hiện nay đang hưởng lợi từ các yếu tố thúc đẩy dài hạn—đặc biệt là cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo, đầu tư vào năng lượng tái tạo và chi tiêu cho hạ tầng—những xu hướng này khó đảo ngược trong ngắn hạn. Các yếu tố cấu trúc này có thể giúp giảm thiểu tác động của sự yếu đi hoặc kéo dài chu kỳ hiện tại lâu hơn dự kiến của các mô hình định giá truyền thống.

Yếu tố thực tế mà nhà đầu tư cần theo dõi là cách lợi nhuận thực tế của các doanh nghiệp so sánh với kỳ vọng của Phố Wall. Nếu các công ty báo cáo kết quả khả quan nhưng không thể đáp ứng các dự báo ngày càng tích cực đã được phản ánh trong giá cổ phiếu, sự thất vọng có thể gây ra áp lực bán ra. Thêm vào đó, các quyết định chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang sẽ ảnh hưởng lớn đến bối cảnh vĩ mô và tâm lý nhà đầu tư.

Định hướng danh mục đầu tư trước sự bất định của thị trường

Thay vì xem sự yếu đi của thị trường tiềm năng là thảm họa, các nhà đầu tư tinh vi có thể áp dụng chiến lược cân bằng: tích lũy đều đặn các vị thế trong các công ty blue-chip chất lượng cao có lợi thế cạnh tranh bền vững, đồng thời duy trì lượng tiền mặt đáng kể. Chiến lược này giúp tăng khả năng chống chịu của danh mục trước biến động thị trường mà không cần phải hoảng loạn bán tháo.

Nếu thị trường xảy ra đợt giảm mạnh hoặc điều chỉnh, phân tích lịch sử của S&P 500 cho thấy những nhà đầu tư kiên nhẫn luôn có lợi nhuận từ việc mua vào khi thị trường yếu. Các đợt điều chỉnh, dù gây cảm giác khó chịu về mặt cảm xúc, vẫn thường là cơ hội để phân bổ vốn một cách kỷ luật thay vì bỏ cuộc hoàn toàn khỏi các vị thế cổ phiếu.

Môi trường định giá hiện tại của thị trường cần thận trọng nhưng không hoảng loạn. Hiểu rõ cả những tín hiệu cảnh báo từ các hệ số cao và các yếu tố hỗ trợ từ các xu hướng dài hạn giúp nhà đầu tư đưa ra quyết định có chủ đích, hợp lý thay vì dựa vào cảm xúc. Dù thị trường có sụp đổ hay tích lũy trong những tháng tới, những người duy trì vị thế với các khoản đầu tư chất lượng và dự trữ tiền mặt phù hợp sẽ có khả năng tốt nhất để thích nghi với mọi điều kiện phát sinh.