Chu kỳ có vần cuối: Tại sao cuộc khủng hoảng tài chính ngày nay lại kín đáo hơn năm 2008

Lịch sử luôn lặp lại. Nhưng nếu bạn nghĩ rằng lịch sử sẽ đơn giản tái hiện y nguyên như cũ, thì bạn đã nhầm. Lịch sử có điểm nhấn của nó — nó lặp lại các mô hình và quy luật, chứ không phải chi tiết. Đó chính là nguy hiểm lớn nhất mà chúng ta đang đối mặt hiện nay.

Hiện tại, thị trường đang kể cho chúng ta nghe một câu chuyện quen thuộc mà cũng rất xa lạ. Vàng vượt mốc 5.000 USD, bạc, bạch kim, palladium đồng loạt tăng giá. Đây không chỉ là sự tăng giá hàng hóa đơn thuần, mà là tín hiệu của sự chuyển dịch hệ thống niềm tin.

Nhìn từ tín hiệu giá cả để nhận biết sự lan rộng âm thầm của khủng hoảng niềm tin

Thị trường không đột nhiên sụp đổ. Nó luôn bắt đầu từ những dao động dữ dội ở rìa rác.

Trước năm 2008, chúng ta đã thấy giá vàng tăng vọt; ngày nay cũng vậy. Nhưng lần này, không chỉ vàng tăng. Bạc, bạch kim, palladium đều đồng loạt cảnh báo. Sự “tăng đồng loạt toàn bộ” này chưa từng xuất hiện trong thời kỳ kinh tế khỏe mạnh.

Trong chu kỳ kinh tế lành mạnh:

• Vàng thường tăng ổn định, không đột ngột
• Bạc được xem như kim loại công nghiệp, dao động theo kỳ vọng kinh tế
• Các kim loại quý thiếu sự đồng bộ

Nhưng bây giờ mọi thứ đang vận hành theo chiều ngược lại. Điều này cho thấy gì? Rằng các nhà tham gia thị trường đang cùng đưa ra một quyết định: Không còn tin vào tài sản giấy nữa.

Đây không phải là đầu cơ, mà là chạy trốn.

Sự vỡ vụn của Duration: Từ khủng hoảng vay thế chấp 2008 đến khủng hoảng nợ chủ quyền ngày nay

Câu chuyện năm 2008, hầu hết mọi người đều đã nghe qua: vay thế chấp dưới chuẩn, bong bóng phái sinh, phá sản của Lehman Brothers. Nhưng bản chất vấn đề không nằm ở chính khoản vay thế chấp đó.

Vấn đề nằm ở Duration — rủi ro về kỳ hạn của tài sản.

Các ngân hàng năm 2007 tin vào một giấc mơ đẹp: họ có thể phân chia, đóng gói lại các khoản vay thế chấp 30 năm, rồi qua các kỹ thuật tài chính phức tạp, làm “biến mất” rủi ro dài hạn này. Kết quả thế nào? Khi niềm tin vỡ vụn, toàn bộ hệ thống sụp đổ từ bên trong. Bởi vì rủi ro về kỳ hạn không biến mất, nó chỉ bị che giấu, trì hoãn, rồi cuối cùng bùng nổ.

Ngày nay, kịch bản tương tự đang diễn ra lần nữa. Chỉ khác là diễn viên thay đổi — vay thế chấp chuyển thành trái phiếu chính phủ.

Trái phiếu chính phủ Mỹ, nợ công toàn cầu, thâm hụt ngân sách dài hạn — tất cả đang tạo ra một cuộc khủng hoảng Duration mới. Các ngân hàng trung ương các quốc gia đang mua vàng với quy mô lịch sử, không phải vì họ thích vàng, mà vì họ không còn tin vào lời hứa của trái phiếu dài hạn nữa.

Khi ngân hàng trung ương làm vậy, hệ thống đang âm thầm mất đi trụ cột quan trọng của nó. Không có tiêu đề báo chí gây sốc, chỉ có những chuyển đổi im lặng, kéo dài, không thể đảo ngược.

Vai trò của đô la Mỹ đảo chiều: Áp lực chuyển hướng căn bản

Năm 2008, đô la Mỹ là nơi trú ẩn an toàn. Khi thị trường toàn cầu sụp đổ, dòng tiền chảy vào các tài sản đô la. Điều này củng cố vị thế của đô la như đồng dự trữ toàn cầu.

Nhưng ngày nay khác rồi.

Trong vài thập kỷ qua, đô la đóng vai trò chính trong ba lĩnh vực:

1. Công cụ tài chính toàn cầu
2. Công cụ phòng ngừa rủi ro Duration
3. “Tài sản thế chấp an toàn tuyệt đối”

Ba vai trò này đang đồng thời bị xói mòn.

Nợ công Mỹ đạt đỉnh cao lịch sử. Lãi suất duy trì ở mức cao trong thời gian dài. Thâm hụt ngân sách không có điểm dừng. Những yếu tố này kết hợp lại, khiến đô la cũng bắt đầu biến thành một loại tài sản rủi ro.

Và khi rủi ro bắt đầu chảy ra khỏi đô la chứ không phải chảy vào đô la, mọi thứ sẽ thay đổi.

Hiện tại, các nhà đầu tư toàn cầu không còn hỏi “Tôi nên đầu tư vào đâu” nữa, mà là “Tôi nên giữ gì để đảm bảo giá trị không bị xói mòn”. Đây là một quyết định hoàn toàn khác.

Thay đổi lập trường của ngân hàng trung ương: Từ trọng tài thành người chơi

Đây là sự chuyển đổi tinh tế nhưng cũng cực kỳ quan trọng.

Năm 2008, ngân hàng trung ương vẫn được xem là trọng tài đáng tin cậy. Khi họ phát động các chương trình cứu thị trường, thị trường lắng nghe. Vàng là “tài sản tiến về phía trước”, còn đô la là “pháo đài phòng thủ”.

Ngày nay thì sao? Ngân hàng trung ương trở thành nhà mua vàng lớn nhất. Đây không phải là đầu tư theo chu kỳ, mà là tín hiệu chuyển đổi hệ thống tài sản mang tính hệ thống.

Ngân hàng trung ương không mua vàng vô cớ ở mức giá cao lịch sử. Họ mua vàng vì họ biết điều mà phần lớn thị trường vẫn chưa nhận thức đầy đủ. Họ đang chuẩn bị cho một kịch bản nào đó.

Trong khi đó, nợ công tăng trưởng với tốc độ chưa từng có. Ngân hàng trung ương không còn là người giải quyết vấn đề nợ nữa, mà trở thành một thành viên khác của hệ thống, cùng đối mặt với rủi ro vỡ vụn của Duration.

Những dấu hiệu báo trước của hệ thống sụp đổ: Những cảnh báo thầm lặng của thị trường

Khủng hoảng không bao giờ đến đúng lúc người ta dự đoán.

Tiêu đề báo chí chưa từng dự báo trước một tháng: “Khủng hoảng tài chính sắp xảy ra”. Sự hoảng loạn trên mạng xã hội cũng không phải là nguyên nhân, mà là kết quả. Thời điểm thực sự nguy hiểm thường là những khoảnh khắc yên tĩnh nhất.

Khi hệ thống bắt đầu mất khả năng linh hoạt, các triệu chứng là:

• Thanh khoản bắt đầu trở nên không chắc chắn
• Rủi ro đối tác được đánh giá lại
• Các cam kết dài hạn bị đặt câu hỏi
• Khái niệm về tài sản an toàn trở nên mơ hồ

Tất cả đều đang xảy ra. Nhưng diễn ra rất chậm, rất lặng lẽ.

Giá vàng đạt 5.005 USD. Giá bạc đạt 89.46 USD. Những con số này không đáng sợ. Nhưng cách chúng xảy ra và sự đồng bộ của chúng mới là cảnh báo thực sự. Khi các đèn cảnh báo đồng loạt sáng lên, vấn đề không nằm ở một chiếc đèn đơn lẻ, mà ở toàn bộ hệ thống.

Điểm nhấn của lịch sử, chứ không phải là sự lặp lại

Lịch sử sẽ không hoàn toàn lặp lại. Năm 2026 sẽ không phải là bản sao của 2008. Hình thức, điểm kích hoạt, con đường tác động của khủng hoảng sẽ khác nhau.

Nhưng điểm nhấn của khủng hoảng sẽ lặp lại — những lực lượng thúc đẩy hệ thống đi đến sụp đổ sâu xa.

Điểm nhấn của năm 2008 là: Quá mức đòn bẩy của Duration + Định giá rủi ro sai lệch + Tính dễ vỡ của hệ thống.

Điểm nhấn của năm nay là: Vỡ vụn Duration chủ quyền + Vai trò của ngân hàng trung ương chuyển đổi + Sự xói mòn niềm tin vào đồng dự trữ.

Chi tiết khác nhau, nhưng nhịp điệu thì nhất quán. Đây mới là điều nguy hiểm nhất — vì phần lớn mọi người đang chờ đợi một cuộc khủng hoảng quen thuộc, trong khi thực tế đang xảy ra là một cuộc khủng hoảng mà họ không nhận ra.

Sự đồng bộ tăng giá của vàng, bạc, tài sản mã hóa không phải là tín hiệu của cơ hội đầu tư, mà là tín hiệu hệ thống đang âm thầm định giá lại tất cả các tài sản. Khi quá trình này diễn ra nhanh hơn, tính linh hoạt sẽ biến mất. Và khi tính linh hoạt biến mất, những dao động nhỏ sẽ biến thành sụp đổ lớn.

Nguy cơ lớn nhất hiện nay không nằm ở những nơi chúng ta có thể thấy rõ. Nó nằm trong những vấn đề cấu trúc chưa được nhận thức đầy đủ, nhưng đang tích tụ trong hệ thống.

Lịch sử có điểm nhấn. Chúng ta đang lắng nghe phiên bản mới của bài thơ này. Chỉ là lần này, nhịp điệu của nó nhanh hơn.