Hiểu rõ về Libra: Hành trình đổi mới hệ thống thanh toán của Facebook

Libra là dự án tiền tệ kỹ thuật số do Facebook khởi xướng nhằm tạo ra một hệ thống thanh toán toàn cầu dễ tiếp cận hơn. Dự án này nhằm cung cấp một loại tiền tệ ổn định, an toàn và dễ sử dụng cho mọi người trên khắp thế giới, đặc biệt là những người không có ngân hàng hoặc gặp khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ tài chính truyền thống.

Hình ảnh biểu tượng của Libra thể hiện sự kết nối toàn cầu và công nghệ tiên tiến.

Dự án Libra được xây dựng dựa trên công nghệ blockchain, giúp đảm bảo tính minh bạch và an toàn cho các giao dịch. Facebook cùng với các đối tác trong liên minh Libra đã hợp tác để phát triển nền tảng này, nhằm thúc đẩy sự phát triển của các dịch vụ tài chính số.

### Các mục tiêu chính của Libra bao gồm:
- Cung cấp một phương tiện thanh toán nhanh chóng, rẻ và an toàn
- Thúc đẩy tài chính toàn diện, giúp mọi người dễ dàng tiếp cận dịch vụ tài chính
- Tăng cường sự đổi mới trong lĩnh vực thanh toán kỹ thuật số

### Các bước phát triển của Libra:
- Ban đầu, dự án tập trung vào việc xây dựng hệ sinh thái và các đối tác chiến lược
- Tiếp theo, ra mắt các ví điện tử và các dịch vụ liên quan để người dùng dễ dàng sử dụng
- Mở rộng phạm vi hoạt động ra toàn cầu, phù hợp với các quy định của từng quốc gia

### Thách thức và cơ hội:
Dù gặp phải nhiều ý kiến trái chiều và các vấn đề về quy định, Libra vẫn thể hiện tiềm năng lớn trong việc thay đổi cách chúng ta thực hiện các giao dịch tài chính hàng ngày. Với sự hỗ trợ từ cộng đồng và các đối tác, dự án này có thể mở ra kỷ nguyên mới cho thanh toán kỹ thuật số toàn cầu.

Trong lĩnh vực thanh toán số, Facebook đã từng giới thiệu một dự án đầy tham vọng — Libra (sau này đổi tên thành Diem). Đây là một hệ thống thanh toán dựa trên công nghệ blockchain, đại diện cho một nỗ lực quan trọng của các tập đoàn công nghệ trong lĩnh vực tài chính. Là một nền tảng có hàng tỷ người dùng toàn cầu, các sáng kiến thanh toán của Facebook đã thu hút sự chú ý rộng rãi.

Xu hướng phát triển trong lĩnh vực thanh toán số

Phổ cập internet đã thay đổi sâu sắc cách thức hoạt động của nền kinh tế toàn cầu. Ngày càng nhiều người dùng truy cập mạng qua các thiết bị thông minh, khiến các giao dịch trực tuyến trở thành phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày. Các tổ chức tài chính truyền thống như PayPal, Visa, MasterCard đã lần lượt ra mắt các giải pháp thanh toán số, trong khi các dự án tiền mã hóa mới cũng liên tục phát triển.

Tuy nhiên, điểm đặc biệt của Facebook nằm ở cơ sở người dùng khổng lồ của họ. Khi dự án Libra được công bố, số lượng người dùng hoạt động hàng tháng của Facebook đã đạt hàng tỷ. Một lượng lớn người dùng như vậy đồng nghĩa với việc bất kỳ sản phẩm mới nào ra mắt cũng có thể được áp dụng rộng rãi trong thời gian ngắn — chính điều này đã thu hút sự chú ý của ngành công nghiệp đối với dự án Libra.

Nguyên lý thiết kế cơ bản của Libra

Libra là một giải pháp tài chính do Facebook đề xuất dựa trên chuỗi khối có phép. Nhóm sáng lập dự án gồm Morgan Beller, David Marcus và các chuyên gia dày dạn trong lĩnh vực mã hóa. Ban đầu dự kiến ra mắt vào năm 2020, nhưng do các lý do về quy định và công nghệ, dự án đã bị hoãn lại và Facebook hy vọng sẽ ra mắt vào năm 2021.

Dự án được quản lý và vận hành bởi Hiệp hội Libra (sau này đổi tên thành Hiệp hội Diem). Tổ chức độc lập này có trụ sở tại Geneva, Thụy Sĩ, gồm các thành viên đến từ các lĩnh vực blockchain, công nghệ, thanh toán, viễn thông, đầu tư mạo hiểm. Các thành viên của hiệp hội chịu trách nhiệm xây dựng các quy tắc quản trị, giám sát hoạt động hệ thống thanh toán và cung cấp nguồn vốn hỗ trợ. Mục tiêu của Facebook là mở rộng quy mô hiệp hội lên tới 100 tổ chức thành viên.

Chuỗi khối có phép và kiến trúc công nghệ của Libra

Khác với các blockchain không phép như Bitcoin hay Ethereum mà chúng ta thường thảo luận, Libra được xây dựng dựa trên hệ thống chuỗi khối có phép. Chuỗi khối có phép cho phép bất kỳ người dùng internet nào tham gia tự do, khởi tạo giao dịch hoặc phát triển các ứng dụng sáng tạo mà không bị kiểm soát bởi tổ chức nào; trong khi đó, chuỗi khối có phép yêu cầu người dùng phải được ủy quyền của các nhà điều hành mạng mới có thể tham gia, và các ứng dụng cần có quyền truy cập đặc biệt.

Cơ chế xác thực giao dịch của Libra cũng thể hiện đặc điểm tập trung này. Thay vì sử dụng cơ chế bằng chứng công việc (mining) của Bitcoin hoặc bằng chứng cổ phần (staking) của Ethereum, Libra dựa vào các nhà xác thực được ủy quyền (tức thành viên Hiệp hội Libra) để hoàn tất xác thực giao dịch. Trong whitepaper, Facebook từng đề cập đến khả năng chuyển đổi dần sang cơ chế bằng chứng cổ phần sau 5 năm ra mắt, nhưng ngành công nghiệp thường cho rằng điều này phản ánh thực tế khi đó chưa có hệ thống không phép nào đủ khả năng xử lý giao dịch của hàng tỷ người dùng.

Hệ thống stablecoin và cơ chế bảo vệ nhiều lớp

Điểm sáng tạo cốt lõi của hệ thống thanh toán Libra là thiết kế nhiều lớp stablecoin. Hệ thống hỗ trợ nhiều loại stablecoin đơn tiền tệ, liên kết với USD, EUR, GBP và các đồng tiền pháp định khác. Đồng thời, Libra còn giới thiệu một loại token đa tiền tệ gọi là Diem Dollar (trước đây gọi là LBR), được hỗ trợ bởi tất cả các stablecoin nêu trên cùng các tài sản khác.

Thiết kế này nhằm cung cấp sự đảm bảo giá trị đầy đủ cho phương tiện thanh toán số. Các loại tài sản thế chấp khác nhau giúp bảo vệ Diem Dollar khỏi biến động giá, từ đó duy trì hoạt động ổn định. Người dùng có thể tự do đổi giữa USD (hoặc các tiền pháp định khác) và token Libra qua ví Novi sắp ra mắt, qua Facebook Messenger và WhatsApp.

Về mặt kỹ thuật, mã nguồn mở của Libra có tên là “Diem Core”, được viết bằng ngôn ngữ Rust. Dự án cũng dự định tích hợp ngôn ngữ lập trình Move để hỗ trợ chức năng hợp đồng thông minh.

Đặc điểm tập trung: sự khác biệt giữa Libra và Bitcoin

Mặc dù Libra và Bitcoin đều thuộc phạm trù hệ thống thanh toán số, nhưng về nguyên lý thiết kế, chúng có sự khác biệt căn bản.

Bitcoin là một loại tài sản lưu trữ giá trị hoàn toàn phi tập trung, chống kiểm duyệt, được duy trì an toàn mạng lưới bởi các nút phân tán toàn cầu; còn Libra là một giải pháp dựa trên mạng lưới có phép, tập trung do một hiệp hội quản lý.

Xét về mức độ phi tập trung của blockchain, chuỗi khối có phép gần như tương đương với các cơ sở dữ liệu doanh nghiệp truyền thống, không thể đạt đến mức phi tập trung của blockchain không phép. Điều này có nghĩa là Libra không có đặc tính chống kiểm duyệt như Bitcoin. Tuy nhiên, sự kiểm soát tập trung này cũng mang lại lợi thế — dễ dàng nhận diện và loại bỏ các ứng dụng độc hại, lừa đảo, bảo vệ an toàn tài sản của người dùng.

Libra có phải là tiền mã hóa không?

Mặc dù Libra được xây dựng trên blockchain và ứng dụng công nghệ mật mã, nhưng về mặt chính thống, nó không phải là tiền mã hóa theo nghĩa truyền thống. Tiền mã hóa thường nhấn mạnh tính phi tập trung, không cần trung gian, không thể bị sửa đổi, còn thiết kế có phép của Libra đi ngược lại các nguyên tắc này. Do đó, gọi Libra là “tiền số” thay vì “tiền mã hóa” là chính xác hơn.

Lịch sử dự án và phản ứng thị trường

Sau khi dự án Libra được công bố, nó nhanh chóng thu hút nhiều ý kiến tranh luận, nhưng cũng đi kèm là các chỉ trích từ nhiều phía. Các ngân hàng trung ương, cơ quan lập pháp và cơ quan quản lý toàn cầu đều bày tỏ lo ngại về dự án này, đặt ra các câu hỏi về quyền riêng tư dữ liệu, ổn định tài chính và rủi ro hệ thống thanh toán.

Áp lực từ các cơ quan quản lý đã ảnh hưởng đến tiến trình của dự án. Facebook đã thực hiện nhiều điều chỉnh và lên kế hoạch lại, đổi tên dự án thành Diem vào năm 2021. Tuy nhiên, do thiếu sự ủng hộ và môi trường quy định phức tạp, dự án vẫn gặp nhiều khó khăn trong tiến trình phát triển. Cuối cùng, dự án Diem tuyên bố dừng hoạt động vào năm 2022, chấm dứt một dự án đổi mới thanh toán từng được kỳ vọng lớn.

Ý nghĩa lịch sử của Libra

Dù Libra không thể ra mắt theo kế hoạch ban đầu, nhưng các ý tưởng thiết kế của nó đã có ảnh hưởng sâu rộng đến hệ sinh thái thanh toán số. Dự án chứng minh khả năng các tập đoàn công nghệ có thể tiến vào lĩnh vực tài chính, đồng thời cũng phơi bày sự phức tạp của hệ thống quản lý toàn cầu trong việc ứng phó các sáng kiến thanh toán sáng tạo.

Kiến trúc chuỗi khối có phép, thiết kế nhiều lớp stablecoin, mô hình quản lý tập trung của Libra đã cung cấp các tham chiếu cho các dự án thanh toán số sau này. Mặc dù không thành công, nhưng những khám phá của dự án đã cung cấp bài học cho việc thúc đẩy tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC) toàn cầu.

Tóm lại

Libra đại diện cho một ý tưởng táo bạo của Facebook về tương lai thanh toán số. Là một hệ thống thanh toán dựa trên chuỗi khối có phép, Libra hướng tới cung cấp dịch vụ tài chính cho những người không có tài khoản ngân hàng, đồng thời dựa trên nền tảng người dùng khổng lồ của Facebook để thúc đẩy nhanh chóng. Hệ thống stablecoin, cơ cấu quản trị chuyên nghiệp và thiết kế công nghệ của nó đều thể hiện tư duy sáng tạo.

Dù cuối cùng dự án không đạt được mục tiêu đầy tham vọng, nhưng trải nghiệm của Libra đã ảnh hưởng sâu sắc đến con đường phát triển của ngành công nghiệp thanh toán số và blockchain toàn cầu. Đối với những ai muốn hiểu về tiền mã hóa, ứng dụng blockchain, đổi mới hệ thống thanh toán, việc tìm hiểu về nguyên lý thiết kế và quá trình phát triển của Libra vẫn mang ý nghĩa tham khảo quan trọng.