PER: Chỉ số đo lường mà mọi nhà đầu tư cần thành thạo để đánh giá doanh nghiệp

Cuando buscas invertir en bolsa, una pregunta siempre aparece: ¿định giá quá cao hay định giá thấp cho công ty này? Câu trả lời nhiều khi phụ thuộc vào một con số duy nhất: PER. Chỉ số này, còn gọi là Tỷ số Giá/Lợi nhuận hoặc Ratio Giá/Thu nhập, đã trở thành tiêu chuẩn vàng để so sánh các công ty và đưa ra quyết định đầu tư có căn cứ.

Nhưng đây là điểm cần lưu ý: phần lớn nhà đầu tư biết về PER, nhưng ít người thực sự hiểu nó đang nói gì hoặc, quan trọng hơn, khi nào nó đang nói dối chúng ta.

PER tiết lộ gì về một công ty?

PER là một chỉ số liên kết giá thị trường của cổ phiếu với lợi nhuận mà công ty tạo ra. Về bản chất, nó trả lời một câu hỏi cơ bản: lợi nhuận hàng năm của công ty đại diện cho bao nhiêu lần giá trị tổng thể của nó trên thị trường chứng khoán?

Hãy tưởng tượng một công ty có vốn hóa thị trường 2.600 triệu đô la và lợi nhuận ròng 658 triệu đô la. PER của nó sẽ khoảng 3,95. Điều này có nghĩa là lợi nhuận một năm chỉ đủ để chi trả 25% giá trị của công ty trên thị trường. Hoặc theo cách khác, cần gần 4 năm lợi nhuận để trả hết giá trị của công ty.

PER là một phần trong sáu chỉ số quan trọng của phân tích cơ bản: chính PER, EPS (lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu), P/VC (giá trên giá trị sổ sách), EBITDA, ROE và ROA. Mặc dù tất cả đều quan trọng, PER nổi bật vì cho phép chúng ta so sánh nhanh giữa các công ty và phát hiện các mẫu định giá.

Cách tính PER: đơn giản hơn bạn nghĩ

Tính PER rất dễ dàng. Thực tế, bạn không cần phải là nhà toán học để làm điều đó. Có hai cách tiếp cận tương đương:

Lựa chọn 1: Theo công ty Chia tổng vốn hóa thị trường cho tổng lợi nhuận ròng.

Lựa chọn 2: Theo cổ phiếu Chia giá cổ phiếu cho lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (BPA).

Cả hai công thức đều cho ra cùng một kết quả. Ví dụ, nếu một cổ phiếu có giá 2,78 đô la và BPA là 0,09 đô la, PER sẽ là 30,9. Điều này có nghĩa là thị trường sẵn sàng trả 30,9 lần lợi nhuận hàng năm hiện tại cho cổ phiếu đó.

Dữ liệu cần thiết nằm trong tầm tay của bất kỳ ai. Trên các nền tảng như Infobolsa (tại Tây Ban Nha) hoặc Yahoo! Finance (quốc tế), PER hoặc P/E tự động hiển thị cùng với các chỉ số quan trọng khác.

Giải thích PER: số liệu đang nói gì với bạn

PER thấp (khoảng 0 đến 10) cho thấy công ty đang bị định giá thấp. Nghe có vẻ hấp dẫn, nhưng cẩn thận: đôi khi điều này phản ánh rằng thị trường không tin tưởng vào nó, có thể do gặp vấn đề quản lý hoặc ngành gặp suy thoái.

PER trung bình (khoảng 10 đến 17) là vùng vàng cho nhiều nhà phân tích. Thể hiện các công ty có tăng trưởng kỳ vọng mà không quá phóng đại.

PER cao (khoảng 17 đến 25) có thể chỉ ra hai điều: hoặc công ty đã tăng trưởng đáng kể kể từ lần công bố kết quả gần nhất, hoặc thị trường đang dự đoán một tương lai tươi sáng có thể quá lạc quan.

PER rất cao (hơn 25) bước vào vùng rủi ro. Đây là nơi chúng ta thấy cả các công ty có dự báo tăng trưởng ngoạn mục lẫn các bong bóng đầu cơ.

Trường hợp Meta và Boeing: hai bài học về PER

Lấy Meta Platforms (trước đây là Facebook). Trong nhiều năm, cổ phiếu của họ tăng trong khi PER liên tục giảm, một sự kết hợp lý tưởng phản ánh tăng trưởng lợi nhuận ổn định. Nhưng vào cuối năm 2022, xu hướng này bị phá vỡ: lãi suất tăng và các nhà đầu tư công nghệ tháo chạy, bất chấp PER vẫn tiếp tục giảm. Bài học: PER không phải là không thể sai khi các bối cảnh vĩ mô thay đổi.

Boeing cho thấy một trường hợp khác. PER của họ duy trì trong phạm vi khá ổn định, và giá cổ phiếu di chuyển song song. Chỉ số này hoạt động dự đoán tốt hơn, mặc dù có ngoại lệ theo chu kỳ ngành hàng không.

Các biến thể nâng cao: PER của Shiller và PER chuẩn hóa

PER tiêu chuẩn có một hạn chế rõ ràng: chỉ nhìn vào lợi nhuận của một năm, bỏ qua sự biến động tự nhiên của kết quả doanh nghiệp.

Để khắc phục, Robert Shiller đã phát triển một biến thể sử dụng trung bình lợi nhuận của 10 năm gần nhất đã điều chỉnh theo lạm phát. Ý tưởng là trung bình một thập kỷ kết quả sẽ cho ra hình ảnh ổn định và dự đoán tốt hơn so với chỉ một năm. Theo Shiller, 10 năm dữ liệu này thậm chí có thể dự báo 20 năm lợi nhuận tiếp theo. Đặc biệt hữu ích trong các chu kỳ kinh tế rộng lớn.

PER chuẩn hóa đi xa hơn. Nó điều chỉnh vốn hóa thị trường bằng cách trừ đi các tài sản thanh khoản và cộng thêm nợ tài chính. Thay vì lợi nhuận ròng, nó dùng dòng tiền tự do (FCF). Phương pháp này mang tính chính xác cao: tách biệt phần thực sự giá trị và phản ánh chính xác sức khỏe tài chính. Một ví dụ điển hình là việc mua Ngân hàng Popular với giá 1 euro: mặc dù giá trị danh nghĩa rất thấp, người mua (Banco Santander) thừa hưởng khoản nợ khổng lồ mà các đối thủ khác đã từ chối.

PER theo ngành: đừng so sánh lê với táo

Một sai lầm phổ biến trong phân tích cơ bản là so sánh trực tiếp các công ty thuộc các ngành khác nhau.

Các ngân hàng và công nghiệp thường giao dịch với PER thấp, trong khoảng 2 đến 8. Arcelor Mittal, nhà thép, có PER là 2,58. Điều này không có nghĩa là họ bị định giá thấp; đó chỉ là đặc trưng ngành của họ.

Các công ty công nghệ và sinh học sống trong một vũ trụ khác. Zoom Video, do bùng nổ làm việc từ xa, có PER khoảng 202,49. Đối với ngành công nghệ, điều này khá bình thường. So sánh Zoom với Arcelor Mittal chỉ dựa vào PER là vô lý.

Vì vậy, các nhà đầu tư nghiêm túc luôn so sánh trong cùng ngành và cùng khu vực địa lý, giả định rằng họ hoạt động trong điều kiện thị trường tương tự.

PER và chiến lược Đầu tư Giá trị (Value Investing)

Các tín đồ của Value Investing (tìm kiếm các công ty tốt với giá hợp lý) rất thích PER. Các quỹ như Horos Value Quốc tế giao dịch với PER là 7,24, thấp hơn nhiều so với trung bình của ngành (14,56). Cobas Quốc tế, một biểu tượng khác của chiến lược này, cũng hoạt động với PER thấp (5,47 so với 14 của ngành).

Đối với các nhà quản lý này, PER thấp của một công ty vững mạnh chính xác là cơ hội họ đang tìm kiếm. Ngược lại, các chiến lược tăng trưởng (Growth) lại tìm các công ty có PER cao nhưng dự báo lợi nhuận tăng nhanh.

Giới hạn của PER: khi nào bạn không nên tin tưởng vào nó

Dù hữu ích, PER có những hạn chế quan trọng:

Không áp dụng cho các công ty chưa có lợi nhuận. Nếu một công ty chưa tạo ra lợi nhuận, PER không tồn tại hoặc âm.

Chỉ phản ánh một thời điểm tĩnh. PER ngày hôm nay không nói gì về các vấn đề vận hành hoặc thay đổi quản lý sẽ xảy ra ngày mai.

Trong các ngành chu kỳ (xây dựng, khai khoáng, năng lượng), PER có thể gây hiểu lầm. Đỉnh của chu kỳ kinh tế, PER giảm vì lợi nhuận đạt đỉnh. Trong thời kỳ suy thoái, PER tăng vì lợi nhuận giảm. Đầu tư chỉ dựa vào PER trong các ngành này là rất nguy hiểm.

Kết hợp PER với các chỉ số khác

Phân tích nghiêm túc không bao giờ chỉ dựa vào PER. Nó cần được tích hợp với:

• BPA (Lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu): lợi nhuận có đang tăng trưởng hay giảm?
• Giá trị sổ sách: bạn trả bao nhiêu cho mỗi đô la vốn chủ sở hữu?
• ROE (Lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu): công ty tạo ra lợi nhuận bao nhiêu trên vốn đầu tư?
• ROA (Lợi nhuận trên tổng tài sản): hiệu quả sử dụng tài sản?
• RoTE (Lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu hữu hình): lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu hữu hình

Ngoài ra, cần xem xét nguồn lợi nhuận. Chúng đến từ hoạt động chính hay từ việc bán tài sản một lần? Lợi nhuận bị thổi phồng bởi một vụ bán hàng đơn lẻ là dấu hiệu cảnh báo.

Những điều cần ghi nhớ

PER là một công cụ mạnh mẽ nhưng không hoàn hảo. Nó là công cụ nhanh nhất để so sánh các công ty tương tự, nhưng cần có bối cảnh. PER thấp của một công ty sắp phá sản vẫn là một khoản đầu tư tồi. PER cao của một công ty công nghệ tăng trưởng mạnh có thể hợp lý.

Dành ít nhất 10 phút để nghiên cứu sâu về báo cáo tài chính, ngành, quản lý và triển vọng của công ty. Sau đó, sử dụng PER như một tín hiệu ban đầu, không phải là chân lý cuối cùng. Như vậy, bạn sẽ xây dựng được một dự án đầu tư vững chắc và sinh lợi.