Nhà tạo lập thị trường trong giao dịch mã hóa: Nghề nghiệp của những người bảo vệ tính thanh khoản

Một câu đọc hiểu về Market Maker

Trong giao dịch tiền điện tử, nhà tạo lập thị trường (Market Maker) là những tổ chức liên tục xây cầu giữa người mua và người bán. Họ liên tục đặt lệnh mua và bán cùng một tài sản, kiếm lợi từ chênh lệch giá nhỏ — một công việc có vẻ đơn giản nhưng lại giữ vai trò chủ đạo trong việc duy trì tính thanh khoản và ổn định của toàn bộ thị trường giao dịch. Không có họ, các lệnh lớn của bạn có thể sẽ không thể thực hiện thành công suôn sẻ.

Market Maker thực sự là gì?

Market Maker trong thị trường crypto đóng vai trò then chốt. Nói đơn giản, họ là các nhà giao dịch chuyên nghiệp, tổ chức hoặc công ty giao dịch thuật toán, liên tục cung cấp báo giá hai chiều cho một tài sản cụ thể để duy trì tính thanh khoản của thị trường.

Hãy tưởng tượng bạn muốn mua 10 Bitcoin, nhưng trên thị trường không đủ lệnh bán. Nếu không có nhà tạo lập thị trường, lệnh của bạn có thể phải chờ rất lâu hoặc buộc phải giao dịch với giá cao hơn nhiều so với giá hợp lý. Đây chính là khủng hoảng thanh khoản. Nhưng với Market Maker, họ đã đặt sẵn các lệnh bán ở các mức giá khác nhau trong sổ lệnh, đảm bảo giao dịch luôn có thể diễn ra bất cứ lúc nào.

Khác với các nhà đầu tư nhỏ lẻ muốn mua thấp bán cao, mô hình lợi nhuận của nhà tạo lập thị trường rất đơn giản — kiếm từ chênh lệch mua bán. Ví dụ, mua Bitcoin (BTC) ở giá 100,000 USD và bán ra ở giá 100,010 USD, mỗi giao dịch lãi 10 USD. Hàng nghìn giao dịch nhỏ như vậy tích tụ lại thành nguồn thu nhập ổn định.

Market Maker hoạt động như thế nào?

Quy trình hoạt động của nhà tạo lập thị trường thực ra không phức tạp, nhưng đòi hỏi sự chính xác cao trong thực thi:

Bước 1: Đặt lệnh cùng lúc — Nhà tạo lập thị trường đăng các lệnh mua và bán ở các mức giá khác nhau cùng lúc. Ví dụ, đặt lệnh mua BTC ở 100,000 USD và bán ở 100,010 USD. Khoảng cách 10 USD này chính là phần lợi nhuận của họ.

Bước 2: Chờ đối tác giao dịch — Khi có trader chấp nhận bất kỳ một trong hai mức giá này, giao dịch sẽ hoàn tất. Sau khi bán BTC, nhà tạo lập thị trường ngay lập tức bổ sung các lệnh mua/bán mới trong sổ lệnh để duy trì sự hiện diện liên tục của thị trường.

Bước 3: Quản lý rủi ro — Nhà tạo lập thị trường không chỉ chú trọng kiếm chênh lệch mà còn phải quản lý rủi ro vị thế. Họ sử dụng các chiến lược phòng hộ (hedging) trên nhiều sàn giao dịch để giảm thiểu rủi ro biến động giá. Nhiều nhà tạo lập lớn sử dụng thuật toán giao dịch tần suất cao (HFT), thực hiện hàng nghìn giao dịch mỗi giây để nhanh chóng thích ứng với biến động thị trường.

Bước 4: Dựa trên thuật toán — Trong lĩnh vực crypto hiện đại, hầu hết đều sử dụng robot giao dịch tự động. Những robot này dựa trên độ sâu thanh khoản, độ biến động và luồng lệnh để điều chỉnh chênh lệch giá mua bán một cách linh hoạt. Thị trường càng biến động, thuật toán của nhà tạo lập càng bận rộn.

Nhà cung cấp thanh khoản vs. Người ăn lệnh

Trong thị trường giao dịch crypto, có hai loại người tham gia, mỗi loại đóng vai trò khác nhau:

Nhà tạo lập thị trường (nhà cung cấp thanh khoản) — Họ đặt lệnh giới hạn, chờ đợi các lệnh khớp trong sổ lệnh. Ví dụ, đặt lệnh mua BTC ở 100,000 USD và bán ở 100,010 USD. Chiến lược này đảm bảo luôn có thanh khoản hợp lý sẵn có trên thị trường, giảm chi phí giao dịch.

Người ăn lệnh (nhà giao dịch tức thì) — Là những trader thực hiện giao dịch ngay theo giá thị trường hiện tại. Khác với nhà tạo lập, họ trực tiếp loại bỏ thanh khoản có sẵn trong thị trường để hoàn tất giao dịch nhanh chóng. Ví dụ, thấy lệnh bán ở 100,010 USD thì mua ngay mà không chờ đợi.

Sự cân bằng giữa hai bên rất quan trọng. Nhà tạo lập thị trường cung cấp liên tục thanh khoản, còn người ăn lệnh tạo ra nhu cầu giao dịch. Nếu không có người ăn lệnh, các lệnh của nhà tạo lập sẽ không thể khớp; còn nếu không có nhà tạo lập, người ăn lệnh sẽ phải chịu chi phí trượt giá lớn.

Các nhà tạo lập thị trường chính trong thị trường crypto năm 2025

Một số tổ chức đã trở thành những dẫn đầu trong lĩnh vực Market Maker crypto, mỗi tổ chức có đặc điểm riêng:

Wintermute — Dẫn đầu về giao dịch thuật toán, quản lý khoảng 3 tỷ USD tài sản trên chuỗi, hoạt động trên hơn 30 blockchain. Tính đến tháng 11 năm 2024, tổng khối lượng giao dịch gần 6 nghìn tỷ USD, cung cấp thanh khoản trên hơn 50 sàn giao dịch toàn cầu. Chiến lược giao dịch tiên tiến và phạm vi phủ sóng rộng là lợi thế, nhưng cạnh tranh khốc liệt, ít chú ý đến các đồng coin nhỏ.

GSR — Nhà chơi lâu năm, có hơn mười năm kinh nghiệm trong thị trường crypto. Đã đầu tư vào hơn 100 công ty và giao thức hàng đầu, cung cấp thanh khoản cho hơn 60 sàn giao dịch toàn cầu. Rất thành thạo trong OTC và giao dịch phái sinh. Nhược điểm là mức độ rào cản cao, chủ yếu phục vụ các dự án lớn.

Amber Group — Công ty giao dịch dựa trên AI, quản lý khoảng 1.5 tỷ USD vốn giao dịch, phục vụ hơn 2000 khách hàng tổ chức. Tổng khối lượng giao dịch vượt 1 nghìn tỷ USD. Nhấn mạnh quản lý rủi ro và tuân thủ pháp luật, nhưng yêu cầu cao về tiêu chuẩn và phí dịch vụ không nhỏ.

Keyrock — Thành lập năm 2017, là nhà tạo lập thị trường chuyên nghiệp, trung bình thực hiện hơn 550,000 giao dịch mỗi ngày, phủ sóng hơn 1300 thị trường và 85 sàn. Cung cấp dịch vụ tạo lập thị trường, OTC, giao dịch quyền chọn, quản lý pool thanh khoản toàn diện. Phương pháp dựa trên dữ liệu giúp đảm bảo phân bổ thanh khoản tối ưu, nhưng chưa nổi bật như các ông lớn trong ngành.

DWF Labs — Kết hợp đầu tư Web3 và tạo lập thị trường, quản lý hơn 700 danh mục dự án, hỗ trợ hơn 20% các dự án trong top 100 của CMC, hơn 35% trong top 1000. Cung cấp thanh khoản spot và phái sinh trên hơn 60 sàn toàn cầu. Đặc trưng là đầu tư vào các dự án giai đoạn đầu, nhưng đánh giá dự án rất nghiêm ngặt.

Giá trị thực tế của Market Maker đối với sàn giao dịch

Tại sao nhà tạo lập thị trường lại quan trọng đến vậy? Câu trả lời rất rõ ràng:

Thanh khoản là nền tảng — Nhà tạo lập thị trường liên tục đặt lệnh mua và bán, đảm bảo sàn có đủ độ sâu lệnh. Không có họ, các lệnh lớn có thể không thực hiện được suôn sẻ, gây ra trượt giá nghiêm trọng.

Ổn định là bảo vệ — Thị trường không tránh khỏi biến động, nhưng nhà tạo lập thị trường điều chỉnh chênh lệch giá linh hoạt để giữ giá ổn định. Trong thị trường giảm, họ hỗ trợ bên mua; trong thị trường tăng, họ cân bằng để tránh tăng quá mức, ngăn chặn biến động cực đoan.

Hiệu quả là sức hút — Nhà tạo lập thị trường thúc đẩy quá trình phát hiện giá, giúp giá tài sản phản ánh đúng cung cầu thực, thay vì thiếu thanh khoản. Điều này mang lại chênh lệch mua bán nhỏ hơn, tốc độ khớp lệnh nhanh hơn, giảm chi phí cho trader.

Lưu lượng khách hàng và doanh thu — Thị trường có thanh khoản tốt thu hút trader cá nhân và tổ chức, tăng khối lượng giao dịch, từ đó tăng doanh thu phí cho sàn. Các sàn hợp tác với nhà tạo lập để ra mắt các đồng coin mới, đảm bảo tài sản mới có thanh khoản ngay lập tức, rất quan trọng để thu hút trader.

Rủi ro của Market Maker không thể xem nhẹ

Dù có vẻ là công việc sinh lời, nhưng thực tế vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro:

Biến động thị trường — Giá crypto biến động dữ dội. Nhà tạo lập giữ khối lượng lớn vị thế, nếu thị trường đảo chiều nhanh, họ có thể phản ứng chậm hoặc thua lỗ ngay lập tức. Đặc biệt với các đồng coin thanh khoản thấp, rủi ro càng lớn.

Rủi ro tồn kho — Nhà tạo lập phải giữ lượng lớn tài sản để đảm bảo thanh khoản. Nếu giá trị các vị thế này giảm mạnh, thiệt hại sẽ rất lớn. Trong thị trường ít giao dịch, biến động giá dữ dội, rủi ro này đặc biệt rõ nét.

Lỗi kỹ thuật — Hoạt động dựa hoàn toàn vào thuật toán và hệ thống HFT. Độ trễ mạng, lỗi hệ thống, tấn công hacker, bất kỳ yếu tố nào cũng có thể làm gián đoạn kế hoạch giao dịch. Chậm trễ chỉ vài mili giây có thể khiến giá khớp lệch xa dự kiến, gây thiệt hại gấp nhiều lần trong các thị trường biến động nhanh.

Không chắc chắn pháp lý — Các quốc gia có quan điểm khác nhau về crypto market making, thay đổi quy định đột ngột có thể xem nhà tạo lập thị trường là hành vi thao túng thị trường. Các nhà tạo lập hoạt động trên nhiều thị trường toàn cầu phải đối mặt với chi phí tuân thủ cao và rủi ro pháp lý lớn.

Tóm lại

Market Maker trong thị trường crypto chính là chất bôi trơn, giúp giao dịch trở nên hiệu quả hơn, từ khó khăn thành dễ dàng. Cung cấp liên tục thanh khoản, cơ chế phát hiện giá ổn định, giảm chi phí giao dịch — tất cả đều là đóng góp của họ.

Nhưng đừng nghĩ rằng họ dễ kiếm tiền mà không có rủi ro. Biến động thị trường, lỗi kỹ thuật, thay đổi quy định đều có thể khiến nhà tạo lập thị trường gặp khó. Hiểu rõ các thách thức họ đối mặt, đồng thời nhận thức rõ vai trò của họ trong việc duy trì thị trường lành mạnh, mới giúp bạn hiểu rõ cách thức hoạt động của giao dịch crypto hiện đại.

Khi thị trường crypto trưởng thành hơn, vai trò của nhà tạo lập thị trường sẽ ngày càng quan trọng. Họ cần cân bằng giữa rủi ro và lợi nhuận, các sàn giao dịch cần sự hỗ trợ của họ, thị trường cần sự ổn định của họ. Sự ổn định của mối quan hệ tam giác này quyết định sức khỏe toàn bộ hệ sinh thái.