Từ núi sâu đến thế giới, sự chuyển biến của một tách cà phê Vân Nam

Tin tức Tài chính Trung Quốc ngày 18 tháng 3 (phóng viên Chen Qiong) cho biết, vào tháng 1 năm nay, một chuyến tàu chuyên chở cà phê đã khởi hành từ Puer, Vân Nam, với còi báo hiệu vang lên. 22 toa tàu, 682 tấn cà phê vụ mùa, vượt qua 2834 km, hướng thẳng tới thành phố Xiamen, Phúc Kiến — đây là chuyến tàu chuyên chở cà phê quy mô lớn và mang thương hiệu đầu tiên trong nước, mang tên “Lucky号”. Những chiếc tàu chạy trên đường ray không chỉ chở cà phê, mà còn thể hiện “tốc độ tăng trưởng” của cà phê Vân Nam từ vùng sản xuất đến toàn quốc, từ nguyên liệu trở thành thương hiệu.

Hai tháng sau, tại ngày mở cửa của đoàn đại biểu Vân Nam trong kỳ họp Quốc hội toàn quốc, Bí thư Tỉnh ủy Vương Ninh đã dùng ba câu để giới thiệu về tách cà phê này với các phương tiện truyền thông trong và ngoài nước: “Cà phê Vân Nam trồng sớm, trồng tốt, mang đậm nét cổ kính”; “Chất lượng cao, thương hiệu nổi bật, có hương vị đặc biệt”; “Là ngành công nghiệp tăng thu nhập, ngành nghề ngọt ngào, mang lại hạnh phúc.” Ba câu này, từ lịch sử, chất lượng đến đời sống dân sinh, vẽ nên bức tranh toàn cảnh về sự vươn lên không ngừng của cà phê Vân Nam.

Chỉ cách đây một năm, tuyên bố “Cà phê Vân Nam vẫn đại diện cho Trung Quốc” đã truyền cảm hứng mạnh mẽ cho sự phát triển của toàn ngành. Kỳ vọng này đang dần trở thành thực tiễn cụ thể — từ chiến lược cấp tỉnh đến kế hoạch xây dựng quốc gia về nông nghiệp mạnh, con đường phát triển của cà phê Vân Nam ngày càng rõ ràng. Đồng thời, động lực thị trường cũng đang đổ vào ngày càng mạnh mẽ: các thương hiệu nội địa như Lucky, dựa trên hơn 30.000 cửa hàng phủ sóng toàn quốc và hơn 4,5 tỷ người dùng giao dịch tích lũy, đã đưa cà phê Vân Nam từ vùng sản xuất đến tách cà phê của hàng tỷ người tiêu dùng, trở thành lực lượng thúc đẩy không thể bỏ qua trong cuộc chuyển mình này.

Sự nhảy vọt của ngành công nghiệp qua hơn một thế kỷ tích lũy

Lịch sử trồng cà phê của Trung Quốc bắt đầu từ Vân Nam. Hơn 130 năm trước, cây cà phê đầu tiên đã bén rễ tại làng Zhukula, huyện Binh Châu, Dali, và đến nay vẫn còn hơn 30 cây cổ thụ đang ra hoa kết trái. Sau quá trình thích nghi, nuôi dưỡng và mở rộng, vùng trồng cà phê Vân Nam đã mở rộng từ Dali sang Bảo Sơn, Puer, Đa Phúc, Lâm An, Tây Sơn Bản Nạp, Nủa Giang và các địa phương khác.

Từ việc “đẩy mạnh chiến dịch bảo vệ bầu trời xanh, nước trong, đất sạch,” đến “Cà phê Vân Nam vẫn đại diện cho Trung Quốc,” một loạt các luận điểm quan trọng đã xác định hướng phát triển cho ngành cà phê trở thành sản phẩm cao cấp, xanh sạch và thương hiệu. Những quan tâm và kỳ vọng này còn sâu sắc trong chiến lược “15 năm lần thứ năm” của kế hoạch phát triển, trong đó đề ra mục tiêu “tăng tốc xây dựng quốc gia nông nghiệp mạnh” và “đồng bộ phát triển khoa học kỹ thuật nông nghiệp, nông nghiệp xanh, chất lượng cao, thương hiệu.” Sự chuyển mình của cà phê Vân Nam chính là thực tiễn sinh động của chiến lược quốc gia về nông nghiệp tại các vùng biên giới.

Dưới sự dẫn dắt của mục tiêu phát triển chiến lược “3815,” Vân Nam đang hướng tới phát triển theo hướng cao cấp, tiêu chuẩn hóa và quốc tế hóa, thúc đẩy ngành cà phê chuyển đổi từ “xuất khẩu nguyên liệu” sang “xuất khẩu thương hiệu.”

Dữ liệu chứng minh cho sự chuyển đổi này: diện tích trồng cà phê toàn tỉnh khoảng 1,5 triệu mẫu, tăng khoảng 400.000 mẫu trong gần 3 năm, sản lượng cà phê hàng năm khoảng 170.000 tấn, chiếm hơn 95% toàn quốc. Điều quan trọng hơn là chất lượng: tỷ lệ cà phê cao cấp toàn tỉnh từ 8% năm 2021 đã tăng lên 41,7%; tỷ lệ chế biến sâu từ 20% của 5 năm trước đã nâng lên 85%.

Chủ nghĩa hiện đại kiểu Trung Quốc lấy dân sinh làm trung tâm. Bí thư Tỉnh ủy Vương Ninh trong cuộc họp báo đã tính toán: “Năm năm trước, mỗi hộ nông dân trồng cà phê trong toàn tỉnh chỉ có thu nhập hơn 10.000 nhân dân tệ.” Giờ đây, con số đã tăng gấp nhiều lần, trung bình mỗi hộ thu nhập trên 30.000 nhân dân tệ mỗi năm, có hộ còn lên tới hàng chục vạn nhân dân tệ. “Cà phê Vân Nam không chỉ thơm ngon, mà còn làm cho cuộc sống của người dân trở nên ngọt ngào và hạnh phúc hơn.” Những lời chân thật của nông dân trồng cà phê chứa đựng bí quyết thúc đẩy ngành công nghiệp phát triển.

Công nghiệp đổi mới dưới tác động của thị trường

Phía sau sự thức tỉnh của vùng sản xuất chính là sức mạnh thị trường liên tục thâm nhập. Trong năm qua, ngày càng nhiều chủ thể thị trường từ phía tiêu dùng mở rộng lên phía trên của chuỗi ngành, tham gia sâu vào xây dựng chuỗi cung ứng, hợp tác nghiên cứu khoa học, qua đó tái cấu trúc hệ sinh thái ngành cà phê Vân Nam.

Lấy Lucky làm ví dụ. Tháng 1, chuyến tàu chuyên chở cà phê “Lucky号” chính thức khai trương, kết nối vùng trồng cà phê Vân Nam với các trung tâm chế biến phía Đông Nam, xây dựng “động mạch mới” của ngành. Đồng thời, Lucky còn dự kiến duy trì hoạt động thường xuyên của các chuyến tàu này, liên tục vận chuyển cà phê chất lượng cao từ Vân Nam đến các nhà máy rang xay tại Thanh Đảo, Kunshan để chế biến sâu, đảm bảo giữ trọn hương vị của từng hạt cà phê, nâng cao chất lượng, đồng thời mở rộng qua hơn 30.000 cửa hàng trên toàn quốc, tạo thành cầu nối từ nguồn nguyên liệu đến người tiêu dùng cuối cùng. Tháng 2, Lucky ký kết hợp tác chiến lược với Viện Nông nghiệp và Công nghệ Thực phẩm tỉnh Vân Nam, cùng xây dựng nền tảng hợp tác nghiên cứu, phát triển giống cà phê, kỹ thuật trồng trọt xanh, từ đó giải quyết tận gốc vấn đề “nguyên liệu nặng, thương hiệu nhẹ” của ngành, đồng thời đặt nền móng cho hệ thống chế biến xanh.

Thực tế, mối quan hệ giữa Lucky và cà phê Vân Nam đã có từ lâu. Tháng 3 năm 2024, nhà máy xử lý trái cây tươi cà phê tại Bảo Sơn, Vân Nam của Lucky chính thức đi vào hoạt động, với công suất xử lý 5.000 tấn trái cây tươi mỗi năm, trực tiếp hỗ trợ hơn 20.000 hộ nông dân trồng cà phê địa phương.

Đối với các nông dân trồng cà phê, việc tăng liên tục lượng mua hàng rõ ràng mang lại lợi ích trực tiếp và thực tế về thu nhập. Nhu cầu thị trường ổn định và quy mô đơn hàng ngày càng mở rộng đã giúp “túi tiền” của nông dân thực sự rủng rỉnh hơn. Trong những năm gần đây, lượng cà phê của Lucky mua tại Vân Nam đã tăng rõ rệt. Theo thông tin, đến năm 2026, lượng cà phê mua trong toàn mùa vụ tại Vân Nam của Lucky đã vượt quá 30.000 tấn. Điều này không chỉ giúp nông dân có thu nhập ổn định và đáng kể từ việc trồng cà phê chất lượng cao, thực hiện mục tiêu “nông dân giàu có” của ngành, mà còn là minh chứng cho việc Lucky thực hiện trách nhiệm xã hội, tích cực hưởng ứng chiến lược phát triển nông thôn của quốc gia.

Dựa trên mạng lưới cửa hàng toàn cầu, Lucky đang đẩy mạnh xuất khẩu cà phê chất lượng cao của Vân Nam ra thị trường thế giới, cố gắng để người tiêu dùng toàn cầu có thể thưởng thức hương vị đặc trưng của cà phê Vân Nam. Đáng chú ý, sản phẩm “Yên Bảo Quán Quân Cà Phê Rửa Tay” được săn đón đầu năm nay chính là kết quả của việc Lucky tham gia sâu vào cuộc thi hạt cà phê nguyên liệu Yên Bảo Quán Quân 2025 (CoE), góp phần chuyển đổi thành công.

Khi cà phê Vân Nam từ nguyên liệu đại trà trở thành hàng hóa thương hiệu, từ “nông sản” chuyển sang “hàng tiêu dùng,” cuộc chuyển đổi này không còn chỉ là lời nói suông.

Mở rộng toàn cầu trong bối cảnh hội nhập

Trong những năm gần đây, cùng với nâng cao chất lượng và trưởng thành của ngành, ảnh hưởng quốc tế của cà phê Vân Nam ngày càng tăng. Đồng thời, như một động lực mới cho sự tăng trưởng của ngành cà phê toàn cầu, quá trình quốc tế hóa quy mô lớn của ngành cà phê Trung Quốc đã bắt đầu. Trong quá trình này, nhờ các thương hiệu như Lucky, cà phê Vân Nam sẽ tiếp tục mở rộng từ vùng sản xuất trực tiếp đến tách cà phê của người tiêu dùng toàn cầu, dưới dạng cà phê cao cấp, để thế giới cảm nhận được sức hấp dẫn đặc trưng của “hương vị Trung Quốc.”

Bên cạnh đó, sự hợp tác sâu rộng giữa vùng sản xuất và thương hiệu còn mở rộng lợi thế “hợp tác chuỗi ngành hàng ra biển,” thúc đẩy ngành cà phê Trung Quốc chuyển từ thương mại đơn thuần sang hợp tác về năng lực sản xuất, xuất khẩu công nghệ, tiêu chuẩn hóa, thực hiện mục tiêu “chia sẻ cơ hội và cùng phát triển” với các quốc gia khác.

Đáng chú ý, như một phần thực hiện kế hoạch “Phát triển các ngành đặc sản nông thôn” trong chiến lược “15 năm lần thứ năm,” Vân Nam đang tích cực thúc đẩy “Kế hoạch phát triển Thung lũng Cà phê Thế giới Bảo Sơn,” phấn đấu đến năm 2035 đạt giá trị tổng hợp ngành cà phê trên 60 tỷ nhân dân tệ, đồng thời xác định rõ lộ trình phát triển từ “mở rộng quy mô” sang “quốc tế hóa toàn cầu” trong 5 năm tới.

Nhìn lại năm 2025, câu chuyện về cà phê Vân Nam đã có thêm một chương mới. Bí thư Tỉnh ủy Vương Ninh tổng kết: “Nhìn lại chặng đường cà phê Vân Nam đã đi qua, chúng ta cảm thấy, nắm bắt ngành công nghiệp, làm sự nghiệp, đôi khi giống như thưởng thức cà phê, ban đầu có thể hơi đắng, nhưng khi thưởng thức kỹ hơn, đó là hương thơm đậm đà, hậu vị ngọt ngào — đó chính là hương vị của sự phấn đấu.”

Từ chuyến tàu trên đường ray đến hương vị trong tách, từ những vùng núi sâu thẳm của Vân Nam đến đời sống hàng ngày trên toàn thế giới — tại sao cà phê Vân Nam lại đại diện cho Trung Quốc? Câu trả lời chính là trong mỗi lần vùng sản xuất đến tay người tiêu dùng: sự phát triển của thương hiệu nội địa, sự tích lũy của chất lượng quốc tế, sự công nhận của thị trường toàn cầu — tất cả cùng nhau viết nên chương mới của ngành cà phê Trung Quốc.