Nghệ thuật giao dịch: Không dự đoán, lợi thế thống kê, phân tán lợi nhuận, dao động ngẫu nhiên (giá trị 10 triệu)

Thứ nhất, không dự đoán, có thể làm tốt giao dịch không?

Thứ hai, điều gì mới là thực sự theo đuổi xu hướng?

Thứ ba, phân tán đầu tư thực sự là một chiến lược bảo thủ hay là một lợi thế mang tính cấu trúc?

Chúng ta cùng phân tích từng phần.

1. Không dự đoán, có thể làm tốt giao dịch không?

Mở đầu podcast đã đặt ra một câu hỏi đầy thử thách: Nếu bạn hoàn toàn từ bỏ dự đoán, liệu bạn còn có thể giao dịch thành công không?

Hầu hết người mới vào thị trường đều mặc định một tiền đề: Giao dịch = Dự đoán.

Trước khi mua cổ phiếu, cần có lý do, ví dụ như nền tảng doanh nghiệp tốt, chính sách quốc gia thuận lợi, ngành hot đang sôi động, hoặc đơn giản là tôi nghĩ giá sẽ tăng.

Tỷ lệ chính xác của dự đoán dường như phản ánh trực tiếp năng lực của nhà giao dịch.

Vậy hãy lấy ví dụ cổ điển về chơi xúc xắc: tưởng tượng bạn và Nick chơi trò chơi này: mặt xúc xắc ra mặt, bạn thắng 100元; mặt còn lại, bạn thua 50元. Xác suất ra mặt và không ra mặt đều là 50%, bạn có tham gia không?

Câu trả lời rõ ràng là có.

Vì chơi lâu dài, bạn sẽ không thua lỗ (kỳ vọng toán học là 0.5×100 - 0.5×50 = 25元).

Điều quan trọng là: bạn có quan tâm lần sau xúc xắc ra mặt hay không? Bạn có dự đoán xác suất ra mặt cao hơn để đặt cược nhiều hơn không?

Rõ ràng là không.

Vì bạn biết đây là hoàn toàn ngẫu nhiên, kết quả từng lần không thể dự đoán. Dù thua hai lần liên tiếp, bạn vẫn tiếp tục chơi vì kỳ vọng tổng thể là dương.

Dự đoán kết quả lần sau không phải là một giả thuyết có ý nghĩa, nó không nâng cao lợi nhuận dài hạn của bạn. Bạn không cần dự đoán lần sau ra mặt hay không, chỉ cần tham gia liên tục.

Ngay cả thua liên tiếp vài lần, về lâu dài, cấu trúc xác suất sẽ đứng về phía bạn. Giao dịch cũng vậy.

Giao dịch không phải là dự đoán tương lai, mà là lặp lại một cấu trúc có kỳ vọng dương.

Điều này hoàn toàn khác với tư duy phổ biến trong đầu tư.

Trong đầu tư, người ta nói về suy luận logic, đánh giá cơ bản, chu kỳ ngành; còn trong giao dịch, là về cấu trúc tỷ lệ cược, tỷ lệ thắng thua, kiểm soát vị thế.

Không quan tâm giao dịch này đúng hay sai, mà quan tâm liệu loại tín hiệu này có sinh lợi lâu dài không.

Giống như sòng bạc không dự đoán ván bài baccarat tiếp theo ra chấn hay lẻ, mà chỉ thiết kế tỷ lệ cược. Người chơi có thể thắng mỗi ván, nhưng sòng bạc luôn thắng về dài hạn.

Nếu bạn xem giao dịch như một kỳ thi cần đúng, bạn sẽ rơi vào cảm xúc; còn nếu xem đó là một trò chơi xác suất, bạn sẽ tập trung vào cấu trúc.

Trong podcast, Nick còn chia sẻ dữ liệu giao dịch của mình năm ngoái: 382 lần thoát vị thế, trung bình giữ cổ phiếu 19 ngày, tỷ lệ thắng khoảng 40%, tỷ lệ lợi nhuận/lỗ hơn 2:1 (lợi nhuận trung bình gấp đôi thua lỗ). Có nghĩa là, 60% các lệnh thua, nhưng tổng thể vẫn có lợi nhuận. Bởi vì tỷ lệ lợi nhuận/lỗ không đối xứng: thắng thì kiếm nhiều, thua thì ít.

Thêm một chi tiết thú vị nữa: Nick kiểm soát vị thế mỗi lần khoảng 4%.

Điều này có ý nghĩa gì? Có nghĩa là anh ấy hoàn toàn không cho phép mình “đánh cược sinh tử”. Dù tín hiệu tốt đến đâu, cũng chỉ là một mẫu trong phân phối thống kê.

Chúng ta thường nghĩ rằng ưu thế của cao thủ nằm ở khả năng đánh giá, nhưng thực ra ưu thế lớn hơn là khả năng chấp nhận sự không chắc chắn.

Không dự đoán không có nghĩa là không có đánh giá. Không dự đoán là thừa nhận kết quả từng lần không thể kiểm soát, tập trung vào phân phối dài hạn có thể kiểm soát.

2. Điều gì là theo đuổi xu hướng?

Nhiều người khi nghe đến “theo đuổi xu hướng” sẽ nghĩ ngay đến “đu đỉnh bán đáy”.

Nhưng Nick giải thích rất tinh tế: không phải dự đoán xu hướng, mà là xác nhận xu hướng.

Dự đoán là: tôi nghĩ giá sẽ tăng. Xác nhận là: giá đã tăng rồi.

Nick dùng một ví dụ rất sinh động: tìm chỗ đỗ xe trong bãi đỗ xe.

Tưởng tượng bạn lái xe vào trung tâm thương mại để tìm chỗ đỗ, bạn sẽ làm gì? Phần lớn mọi người có lẽ sẽ tìm chỗ gần thang máy ra vào nhất.

Nếu bạn là nhà đầu tư giá trị, có thể sẽ xem sơ đồ trung tâm, nghiên cứu cấu trúc, phân tích chỗ đỗ gần nhất với lối ra.

Nhưng nhà giao dịch theo xu hướng không xem sơ đồ, mà trực tiếp nhìn xem chỗ nào nhiều xe, khu nào có nhiều xe nhất để đỗ.

Tại sao chỗ nhiều xe lại có khả năng gần thang máy? Vì tất cả mọi người đều có mục đích giống nhau, đều để tiện lợi. Luồng xe là sự lựa chọn tập thể, đằng sau đó chứa đựng thông tin chân thực nhất.

Giả định của giao dịch theo xu hướng là: giá đã tích hợp tất cả thông tin.

Thị trường giống như một thị trường dự đoán khổng lồ, tất cả các bên tham gia đều đang đặt cược. Giá chính là kết quả của cuộc bỏ phiếu này.

Điều này thực chất là một tư duy gần như thị trường hiệu quả.

Bạn không cần biết thông tin đằng sau, không cần biết chuyện gì đã xảy ra, chỉ cần theo dõi dòng vốn.

Ví dụ khác, bạn đi qua một chỗ đỗ xe gần thang máy, nhưng thật ngạc nhiên là chỗ đó lại không có nhiều xe. Bạn có chọn đỗ ở đó không?

Trong góc nhìn của nhà đầu tư giá trị, đó là một mục tiêu có các chỉ số tốt (định giá thấp, chất lượng cao, ít người), cơ hội hiếm có.

Nhưng trong góc nhìn của nhà giao dịch theo xu hướng, họ sẽ bỏ qua. Lý do là: nếu chỗ này đẹp như vậy mà không có ai đỗ, chắc chắn là thang máy hỏng hoặc lối ra bị phong tỏa.

Trong thị trường chứng khoán, đó chính là những cổ phiếu có vẻ hoàn hảo về cơ bản nhưng lại liên tục giảm giá. Nhà đầu tư giá trị đang mua đáy, kỳ vọng về sự trở lại trung bình; còn nhà giao dịch theo xu hướng tin rằng thị trường luôn đúng, dòng tiền đang rút lui, chắc chắn có lý do ít ai biết.

Giao dịch theo xu hướng thường bị chê là theo đuôi đàn sheep. Nick không ngần ngại thừa nhận điều này, ông nói: “Làm theo đám đông là chuyện bình thường.”

Nhưng ông nhấn mạnh, nhà giao dịch theo xu hướng không phải là những kẻ mù quáng chỉ nhìn đuôi đám đông, mà là “đeo drone trên đầu” của đàn sheep.

Tổng thể: bạn cần biết cả bầy đàn đang lớn lên ở phía đông hay đang tan rã phía tây. Bạn không cần biết con nào chạy nhanh nhất, mà là nhóm nào đang hình thành xu hướng tập trung.

Thời điểm tham gia: bạn không thể là con đầu đàn (đó là đánh bạc), cũng không thể là con cuối cùng nhận hàng (giao dịch quá muộn). Bạn cần tham gia khi đàn mới bắt đầu hình thành, chưa bị đẩy tới vực sâu.

Logic này giải thích tại sao nhà giao dịch theo xu hướng dám đu đỉnh. Họ không mong mua ở đáy thấp nhất, vì đáy thấp nhất thường là khi xu hướng chưa hình thành rõ ràng.

Họ sẵn sàng chờ giá tăng 10%, xác nhận tín hiệu rồi mới vào, để ăn phần thịt cá béo nhất. Thậm chí chấp nhận mua đắt hơn một chút, vì “đắt” chính là một dạng xác nhận xu hướng.

Dĩ nhiên, nghe có vẻ đơn giản, nhưng thực thi lại rất khó.

Vì theo xu hướng đồng nghĩa với việc thường xuyên cắt lỗ. Bạn sẽ liên tục bị rung lắc, bị loại khỏi thị trường. Bạn sẽ trải qua các chuỗi lỗ liên tiếp. Bạn có thể nghi ngờ quy tắc của mình không còn hiệu quả.

Nhưng miễn là hệ thống có kỳ vọng dương, một xu hướng lớn sẽ bù đắp cho các khoản lỗ nhỏ trước đó.

Tuy nhiên, trong podcast cũng đề cập một thực tế: phần lớn thời gian thị trường không có xu hướng rõ ràng, chiến lược sẽ bị mài mòn. Những khoản lợi nhuận thực sự đến từ các đợt biến động cực đoan. Điều này cũng lý giải tại sao nhà giao dịch theo xu hướng cần phân tán danh mục.

3. Lợi ích của phân tán đầu tư

Trong đầu tư, phân tán là một nguyên lý được nhắc đi nhắc lại, nhiều người hiểu đơn giản là không đặt tất cả trứng vào một giỏ, để giảm thiểu rủi ro. Nhưng Nick qua một “thí nghiệm thần thú trong Thủy Hử” đầy sáng tạo đã tiết lộ lợi thế sâu xa hơn của phân tán: Trong giả thuyết thị trường biến động ngẫu nhiên, phân tán đầu tư bản chất đã mang lại lợi nhuận dương, đó là kết quả tất yếu của toán học, chứ không chỉ đơn thuần là kiểm soát rủi ro.

Chúng ta làm một phép tính đơn giản: giả sử xác suất thị trường tăng gấp đôi hoặc giảm 50% là ngang nhau, bạn dùng 1元 mua hai cổ phiếu, một cổ tăng gấp đôi, một cổ giảm còn phân nửa, cuối cùng tổng tài sản của bạn là bao nhiêu?

Kết quả là 2.5元. Vốn ban đầu 2元, trong biến động ngẫu nhiên tăng một giảm một, bạn đã đạt lợi nhuận 25%.

Tại sao lại như vậy? Vì giới hạn giảm là về 0 (mất sạch vốn), còn tăng thì không giới hạn. Sự bất đối xứng này của biến động làm cho tổng hợp của phân tán mang lại lợi nhuận dương.

Ví dụ khác, giảm 10% cần tăng 11% để hòa vốn; giảm 20% cần tăng 25%; giảm 50% cần tăng 100%.

Chỗ mất mát khi giảm cần phải bù đắp bằng mức tăng cao hơn, nhưng nếu phân tán vốn vào nhiều mục tiêu, một số cổ phiếu tăng mạnh sẽ bù đắp cho các cổ giảm, thậm chí tạo ra lợi nhuận tổng thể.

Đây chính là lợi thế thống kê của phân tán: chúng ta tưởng như đang gánh chịu rủi ro của nhiều mục tiêu, thực ra là đang khai thác sự bất đối xứng của biến động, kiếm lợi từ quy luật toán học.

Để kiểm chứng điều này, Nick xây dựng một thế giới ảo gọi là “Thủy Hử”, trong đó có 240 loại thần thú (tương ứng cổ phiếu), tên gọi kỳ quái, và biến động giá hàng ngày hoàn toàn ngẫu nhiên.

Chú ý: hoàn toàn ngẫu nhiên. Không có cơ bản, không có báo cáo tài chính, không có nhà cái, không có logic nào cả. Các thần thú này có biến động theo phân phối log-normal, trung bình bằng 0. Trong dài hạn, các con số này đều không sinh lời cũng không lỗ.

Nhưng kết quả gây sốc là: chỉ số “Thủy Hử” gồm 240 thần thú ngẫu nhiên này, sau 26 năm backtest, đã tăng gần 230%, và có xu hướng ổn định đi lên.

Tại sao các tài sản biến động ngẫu nhiên mà phân tán lại có thể sinh lợi dài hạn?

Câu trả lời chính là hiệu ứng cộng gộp của phân tán, làm tăng cường sự bất đối xứng của biến động. Một cổ phiếu giảm sâu nhất về 0, nhưng một số cổ khác tăng mạnh không giới hạn, sẽ kéo dài xu hướng tăng của toàn chỉ số.

Kết luận cốt lõi của thí nghiệm này là: nhiều lợi nhuận của các chỉ số lớn phần lớn đến từ lợi thế phân tán, chứ không phải do lãi kép hay lạm phát, và lợi thế này bị thị trường đánh giá thấp.

Trong thực tế, lợi ích của phân tán còn được nhân rộng hơn nữa. Vì thị trường không chỉ biến động ngẫu nhiên, mà còn có xu hướng, và hiệu ứng đàn sheep làm cho đặc tính đuôi dài của xu hướng rõ rệt hơn.

Trong đợt tăng giá, mức tăng sẽ lớn hơn; trong đợt giảm, mức giảm cũng sẽ mạnh hơn, nhưng phân tán vẫn giúp khai thác lợi nhuận từ các đợt tăng, bù đắp cho các đợt giảm.

Bà Buffett nổi tiếng ủng hộ đầu tư theo chỉ số, về bản chất cũng là vì chỉ số tự nhiên loại bỏ các cổ phiếu kém hiệu quả, giữ lại các cổ hiệu quả, giúp duy trì lợi thế phân tán.

Khi bạn không dự đoán từng tài sản, phân tán trở thành lựa chọn tất yếu. Bạn không cần biết ai sẽ trở thành cổ phiếu tăng gấp 10 lần, chỉ cần đảm bảo khi nó xuất hiện, bạn đã có mặt.

Đây là một dạng kiên nhẫn dựa trên xác suất.

Tổng kết: Từ thế giới dự đoán đến thế giới xác suất

Kết hợp ba phần này, bạn sẽ nhận ra một khung tư duy hoàn chỉnh:

Không dự đoán là thừa nhận sự không chắc chắn của từng lần giao dịch; theo đuổi xu hướng là tôn trọng hành vi giá; phân tán đầu tư là khai thác cấu trúc thống kê.

Chúng không phải là những kỹ năng riêng lẻ, mà là một cách nhìn thế giới.

Chúng ta quá quen với tư duy tuyến tính: vì A nên B. Vì cơ bản tốt lên nên giá cổ phiếu tăng. Vì lãi suất giảm nên tài sản được định giá lại.

Nhưng thị trường giống như một hệ thống phức tạp. Nó là kết quả của sự cộng gộp xác suất, tranh luận cảm xúc, lan truyền thông tin. Trong hệ thống này, dự đoán thường chỉ là ảo tưởng.

Và cấu trúc thống kê là thứ duy nhất bạn có thể kiểm soát.

Nó không bảo bạn phải biết ngày mai mua gì, không cung cấp danh mục cụ thể, thậm chí không hứa hẹn tỷ lệ thắng cao.

Nó chỉ đưa giao dịch về một mặt đơn giản hơn: nếu tương lai không thể biết trước, thì làm thế nào để tạo lợi thế trong sự không biết đó?

Câu trả lời là: thiết kế cấu trúc, chứ không phải là thiết kế quan điểm.

Thị trường không bao giờ cho bạn câu trả lời chắc chắn, nhưng nó sẽ cung cấp đủ mẫu số liệu.

Bạn cần làm không phải là đoán xem lần này đúng hay sai, mà là thiết kế một hệ thống để sau 100 giao dịch, câu trả lời tự nhiên hiện ra.

Lúc đó, bạn không còn cố gắng kiểm soát tương lai nữa, mà học cách chung sống với sự ngẫu nhiên.