Vai trò của nhà tạo lập thị trường trong giao dịch tiền điện tử: làm thế nào để nâng cao tính thanh khoản của thị trường

Nhà tạo lập thị trường — là một thành viên chuyên biệt trong hoạt động giao dịch, đóng vai trò nền tảng cho hoạt động hiệu quả của thị trường tiền điện tử. Hoạt động liên tục của họ trong việc đặt lệnh mua và bán đảm bảo độ sâu đủ của sổ lệnh và cho phép hàng nghìn nhà giao dịch thực hiện các giao dịch ngay lập tức mà không cần chờ đợi lệnh đối ứng. Đây là hành động đơn giản nhưng cực kỳ quan trọng, quyết định mức độ trơn tru của các sàn giao dịch tiền điện tử trong điều kiện giao dịch liên tục 24/7.

Thị trường tiền điện tử khác biệt so với thị trường tài chính truyền thống bởi tính liên tục và biến động cao. Trong môi trường này, vai trò của nhà tạo lập thị trường trở nên vô giá. Không có họ, các nhà giao dịch sẽ gặp phải những trở ngại không thể vượt qua: chênh lệch giá mua và bán lớn, biến động giá mạnh khi khối lượng giao dịch nhỏ, và gần như không thể vào hoặc thoát khỏi vị thế nhanh chóng. Chính nhờ các nhà tạo lập thị trường, giao dịch tiền điện tử đã trở nên khả thi không chỉ cho các chuyên gia mà còn cho các nhà đầu tư cá nhân trên toàn thế giới.

Ai đứng sau tính thanh khoản của thị trường tiền điện tử

Nhà tạo lập thị trường trong hệ sinh thái tiền điện tử là nhà giao dịch chuyên nghiệp, tổ chức tài chính hoặc công ty giao dịch chuyên biệt, kiếm lợi từ việc thu hẹp chênh lệch giữa giá mua (bid) và giá bán (ask). Hoạt động giao dịch hai chiều này có vẻ đơn giản, nhưng thực tế đòi hỏi sức mạnh tính toán lớn, chiến lược rõ ràng và quản lý rủi ro ở cấp độ chuyên nghiệp.

Điểm khác biệt chính giữa nhà tạo lập thị trường và nhà giao dịch thông thường là mục tiêu thiết lập. Trong khi nhà giao dịch cá nhân hướng tới mua tài sản giá rẻ và bán giá cao, nhà tạo lập thị trường kiếm lợi chính từ spread — chênh lệch nhỏ giữa giá mua và bán. Bằng cách đặt đồng thời lệnh mua ở mức giá 67.700 USD và lệnh bán ở mức 67.850 USD (ví dụ với mức giá BTC hiện tại), nhà tạo lập thị trường tạo điều kiện cho các thành viên khác trong thị trường thực hiện các giao dịch. Mỗi nghìn lệnh thực thi mang lại lợi nhuận nhỏ nhưng ổn định.

Các tổ chức tài chính lớn, quỹ phòng hộ và các công ty giao dịch thuật toán chuyên biệt chi phối lĩnh vực này. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng một số nhà giao dịch cá nhân có kinh nghiệm cũng tích cực đặt lệnh giới hạn trên các sàn, góp phần vào tổng thể thanh khoản, dù quy mô nhỏ hơn nhiều.

Cơ chế hoạt động của nhà tạo lập thị trường: từ lý thuyết đến thực tiễn

Nhà tạo lập thị trường hiện đại hoạt động như một nhà cung cấp thanh khoản liên tục, điều chỉnh các lệnh của mình phù hợp với điều kiện thị trường thay đổi. Quá trình hoạt động của họ có thể chia thành một số bước chính.

Đặt lệnh hai chiều và hình thành spread

Nhà tạo lập bắt đầu bằng phân tích tình hình thị trường hiện tại. Họ đặt lệnh mua Bitcoin (BTC) ở mức giá tương đối thấp và lệnh bán ở mức giá cao hơn một chút. Khoảng chênh lệch giữa các mức giá này chính là spread — nguồn thu nhập của họ. Ví dụ, nếu giá trung bình của BTC là 67.800 USD, nhà tạo lập có thể đặt lệnh mua ở 67.750 USD và lệnh bán ở 67.850 USD, tạo spread 100 USD. Dù nhỏ, nhưng khi nhân với hàng nghìn giao dịch mỗi ngày, các khoản lợi nhuận nhỏ tích lũy thành nguồn thu lớn.

Thực thi lệnh và tái cấu trúc sổ lệnh

Khi nhà giao dịch chấp nhận đề nghị của nhà tạo lập, lệnh sẽ được thực thi. Nếu người mua đồng ý với giá bán 67.850 USD, nhà tạo lập sẽ ngay lập tức bán BTC của mình và sau đó đặt các lệnh mua và bán mới để duy trì vị thế hoạt động trong sổ lệnh. Quá trình này lặp đi lặp lại hàng nghìn lần mỗi ngày, tạo ra dòng chảy liên tục các đề nghị cho các thành viên khác trong thị trường.

Quản lý danh mục và phòng hộ rủi ro

Nhà tạo lập không chỉ kiếm lợi từ spread. Họ còn quản lý danh mục của mình — lượng tiền điện tử nắm giữ để duy trì thanh khoản. Nếu họ tích trữ quá nhiều BTC (vì các lệnh bán thực hiện nhiều hơn lệnh mua), họ đối mặt với rủi ro giảm giá. Để giảm thiểu rủi ro này, họ sử dụng chiến lược phòng hộ — mở các vị thế đối lập trên các sàn khác hoặc dùng hợp đồng tương lai để bảo vệ danh mục.

Thuật toán và giao dịch tốc độ cao

Phần lớn nhà tạo lập thị trường hiện nay đã tự động hóa hoàn toàn hoạt động của mình. Họ sử dụng các thuật toán phức tạp, phân tích trong thời gian thực các yếu tố như:

• Độ sâu thanh khoản (số lượng lệnh mua và bán trong sổ)
• Biến động giá (mức độ dao động của giá)
• Luồng đề nghị đến (hướng di chuyển của giá)
• Hoạt động trên các sàn khác

Dựa trên dữ liệu này, các thuật toán tự điều chỉnh spread và khối lượng đặt lệnh. Một số công ty còn sử dụng hệ thống giao dịch tốc độ cao (HFT), có thể thực hiện hàng nghìn giao dịch mỗi giây, phản ứng tức thì với các thay đổi nhỏ của thị trường.

Sự khác biệt giữa nhà tạo lập thị trường và nhà nhận lệnh (market taker)

Trong hệ sinh thái tiền điện tử, tồn tại hai loại thành viên hoàn toàn khác nhau, và hiểu rõ sự khác biệt này là chìa khóa để hiểu cách hoạt động của thị trường.

Nhà tạo lập thị trường: người tạo ra cơ hội giao dịch

Nhà tạo lập thị trường cung cấp thanh khoản cho thị trường bằng cách đặt lệnh giới hạn — nghĩa là họ xác định mức giá sẵn sàng mua hoặc bán, nhưng không yêu cầu thực thi ngay lập tức. Các lệnh của họ nằm trong sổ lệnh chờ gặp lệnh đối ứng từ các thành viên khác.

Ví dụ, khi nhà tạo lập đặt lệnh mua BTC ở 67.800 USD và lệnh bán ở 67.900 USD, họ không mong đợi một trong hai lệnh này sẽ được thực thi ngay lập tức. Họ chỉ tạo điều kiện cho các nhà giao dịch khác. Nếu có người muốn mua BTC và chấp nhận mức giá 67.900 USD, họ có thể thực hiện ngay nhờ nhà tạo lập. Nếu không có nhà bán, họ sẽ phải chờ lâu hơn để tìm được người bán phù hợp.

Nhà nhận lệnh (market taker): người tiêu thụ thanh khoản

Ngược lại, nhà nhận lệnh là nhà giao dịch muốn thực hiện giao dịch ngay lập tức, không chờ đợi. Họ chấp nhận các lệnh đã có sẵn — mua theo giá bán hiện tại hoặc bán theo giá mua hiện tại.

Ví dụ, nếu bạn thấy có thể mua BTC ở giá 67.900 USD và thực hiện ngay, bạn trở thành nhà nhận lệnh. Bạn loại bỏ thanh khoản khỏi thị trường vì thực thi lệnh đã có sẵn của nhà tạo lập. Đổi lại, để có được sự nhanh chóng này, bạn phải trả spread — trả giá cao hơn một chút so với đặt lệnh giới hạn và chờ đợi.

Cân bằng hệ sinh thái: khi cả hai hoạt động hài hòa

Thị trường khỏe mạnh phụ thuộc vào sự cân bằng giữa hai loại thành viên này. Nhà tạo lập thị trường cung cấp liên tục các lệnh, giúp các nhà giao dịch thực hiện các giao dịch ngay lập tức. Nhà nhận lệnh tạo ra hoạt động giao dịch và cầu, đảm bảo các lệnh của nhà tạo lập luôn được thực thi và cập nhật. Khi hệ thống này hoạt động cân đối, kết quả là:

• Spread thu hẹp, tiết kiệm chi phí cho tất cả các thành viên
• Độ sâu sổ lệnh tăng lên, cho phép thực hiện các lệnh lớn mà không gây biến động giá mạnh
• Chi phí giao dịch giảm cho tất cả, từ nhà đầu tư cá nhân đến các tổ chức lớn

Các nhà tạo lập thị trường hàng đầu trong ngành công nghiệp tiền điện tử 2025-2026

Với sự trưởng thành của thị trường, nhóm các nhà tạo lập chuyên nghiệp đã củng cố vị thế, trở thành kiến trúc sư của thanh khoản toàn cầu của các thị trường tiền điện tử.

Wintermute: dẫn đầu toàn cầu về thuật toán giao dịch

Wintermute là công ty dẫn đầu trong lĩnh vực giao dịch thuật toán, chuyên cung cấp thanh khoản qua nhiều sàn giao dịch tiền điện tử. Công ty nổi bật với các thuật toán giao dịch tiên tiến và quy mô hoạt động lớn.

Tính đến tháng 2 năm 2025, Wintermute quản lý danh mục khoảng 237 triệu USD trên hơn 300 loại tài sản khác nhau, phân bổ trên hơn 30 blockchain. Tổng khối lượng giao dịch của Wintermute đạt gần 6 nghìn tỷ USD tính đến tháng 11 năm 2024. Công ty cung cấp thanh khoản trên hơn 50 sàn giao dịch tiền điện tử toàn cầu, bao gồm cả sàn tập trung (CEX) và phi tập trung (DEX).

Lợi thế hợp tác: phủ sóng rộng khắp, chiến lược thuật toán tiên tiến, uy tín đối tác đáng tin cậy trong ngành. Hạn chế có thể có: cạnh tranh cao từ các đối thủ lớn khác, ít chú trọng các dự án nhỏ hoặc ngách, phức tạp trong làm việc với các dự án mới bắt đầu.

GSR: hơn một thập kỷ kinh nghiệm trong giao dịch tiền điện tử

GSR tự hào là công ty hàng đầu trong lĩnh vực giao dịch tiền điện tử với hơn mười năm kinh nghiệm. Công ty cung cấp dịch vụ toàn diện: tạo lập thị trường, giao dịch OTC, giao dịch phái sinh, phục vụ khách hàng từ các nhà phát hành token đến các nhà đầu tư tổ chức và sàn giao dịch hàng đầu.

Tính đến tháng 2 năm 2025, GSR đã đầu tư vào hơn 100 dự án và giao thức hàng đầu trong hệ sinh thái tiền điện tử và Web3. Công ty hoạt động toàn cầu, cung cấp thanh khoản trên hơn 60 sàn giao dịch. Quy mô này cho thấy vai trò then chốt của GSR trong duy trì sức khỏe của thị trường tài sản kỹ thuật số.

Lợi thế: cung cấp thanh khoản sâu rộng trên nhiều nền tảng, lịch sử lâu dài và uy tín trong ngành, chuyên môn hỗ trợ ra mắt token mới. Hạn chế: tập trung chính vào các dự án lớn và khách hàng tổ chức, chi phí dịch vụ cao cho các dự án nhỏ.

DWF Labs: nhà đầu tư và nhà tạo lập thanh khoản đồng thời

DWF Labs là mô hình lai, vừa là công ty đầu tư, vừa cung cấp dịch vụ tạo lập thị trường trong hệ sinh thái Web3. Công ty nổi bật với cách tiếp cận tích cực trong đầu tư các dự án tiềm năng và đồng thời cung cấp thanh khoản cho các tài sản này.

Tính đến tháng 2 năm 2025, DWF Labs quản lý danh mục hơn 700 dự án. Con số này thể hiện quy mô: công ty hỗ trợ hơn 20% các dự án trong top 100 của CoinMarketCap và hơn 35% trong top 1000. DWF Labs cung cấp thanh khoản trên hơn 60 sàn giao dịch, giao dịch cả thị trường spot lẫn phái sinh.

Lợi thế: tham gia phát triển các dự án giai đoạn đầu, dịch vụ OTC cạnh tranh, đầu tư vào các tài sản tiềm năng. Hạn chế: chủ yếu làm việc với các dự án và sàn giao dịch cấp 1, quy trình đánh giá dự án nghiêm ngặt trước khi hợp tác.

Amber Group và Keyrock: nhà vận hành chuyên biệt

Amber Group quản lý vốn giao dịch khoảng 1,5 tỷ USD cho hơn 2000 khách hàng tổ chức, cung cấp dịch vụ phù hợp với quy định pháp luật và sử dụng trí tuệ nhân tạo. Công ty nổi bật với cách tiếp cận toàn diện trong quản lý rủi ro và bộ dịch vụ tài chính đa dạng.

Keyrock, thành lập năm 2017, quản lý hơn 550.000 giao dịch hàng ngày trên hơn 1300 thị trường và 85 sàn. Công ty cung cấp không chỉ tạo lập thị trường mà còn OTC, desk quyền chọn, giải pháp ngân quỹ và quản lý pool thanh khoản, phục vụ đa dạng các thành viên trong ngành tài sản kỹ thuật số.

Nhà tạo lập thị trường thúc đẩy các sàn giao dịch tiền điện tử như thế nào

Ảnh hưởng của nhà tạo lập thị trường đối với sức khỏe các nền tảng tiền điện tử là không thể xem nhẹ. Họ biến các sàn giao dịch từ các nền tảng tiềm năng thiếu thanh khoản thành trung tâm giao dịch hấp dẫn.

Tăng thanh khoản và độ sâu thị trường

Nhà tạo lập liên tục đặt lệnh mua và bán, đảm bảo khối lượng giao dịch đủ lớn và độ sâu của sổ lệnh. Kết quả thực tế: khi nhà giao dịch muốn mua 10 BTC, có đủ thanh khoản để thực hiện mà không gây biến động giá mạnh. Ngược lại, nếu không có họ, việc mua nhanh một lượng lớn như vậy sẽ gây tăng giá đột biến do thiếu cung.

Ổn định giá và giảm biến động

Thị trường tiền điện tử nổi tiếng với độ biến động cực cao. Nhà tạo lập thị trường đóng vai trò như các bộ giảm chấn, liên tục điều chỉnh spread và khối lượng lệnh của mình. Trong các đợt giảm giá mạnh, họ duy trì cầu mua, tránh giá rớt thảm hại. Trong các đợt tăng mạnh, họ cung cấp hàng để bán, hạn chế các đợt tăng giá quá mức. Hoạt động này tạo ra một dạng bộ giảm chấn, giúp các biến động giá trở nên mượt mà và dự đoán được hơn.

Nâng cao hiệu quả thị trường và phát hiện giá

Nhà tạo lập thị trường góp phần vào quá trình gọi là phát hiện giá. Nhờ các báo giá liên tục và hoạt động giao dịch của họ, thị trường nhanh chóng phản ánh thông tin mới, và giá tìm ra mức hợp lý của nó. Điều này dẫn đến spread hẹp hơn, thực thi giao dịch nhanh hơn và tạo điều kiện cho nhà giao dịch vào/ra vị thế không chậm trễ.

Thu hút nhà giao dịch và tăng doanh thu sàn

Thị trường thanh khoản cao tự nhiên thu hút cả nhà giao dịch cá nhân lẫn tổ chức, làm tăng khối lượng giao dịch và doanh thu từ phí giao dịch của sàn. Ngoài ra, các sàn thường hợp tác với nhà tạo lập để hỗ trợ các token mới niêm yết, cung cấp thanh khoản tức thì cho các tài sản mới ra mắt. Điều này cực kỳ quan trọng để thu hút nhà giao dịch đến các dự án mới.

Rủi ro và thách thức của nhà tạo lập thị trường

Dù mang lại dịch vụ vô giá, hoạt động của nhà tạo lập thị trường cũng đi kèm các rủi ro tài chính, công nghệ và pháp lý đáng kể.

Biến động thị trường và thua lỗ do biến động giá

Các biến động giá nhanh trên thị trường tiền điện tử có thể gây thua lỗ bất ngờ, đặc biệt khi nhà tạo lập giữ vị thế lớn. Nếu thị trường đi ngược lại vị thế của họ nhanh hơn khả năng điều chỉnh lệnh, kết quả là thua lỗ thực tế thay vì lợi nhuận nhỏ từ spread.

Rủi ro quản lý danh mục

Nhà tạo lập giữ lượng lớn tiền điện tử để duy trì thanh khoản. Nếu giá trị các tài sản này giảm mạnh, họ có thể chịu thiệt hại lớn. Điều này đặc biệt rủi ro trên các thị trường ít thanh khoản, nơi biến động giá lớn hơn và khó dự đoán hơn.

Các lỗ hổng công nghệ

Nhà tạo lập phụ thuộc hoàn toàn vào các thuật toán tiên tiến và hệ thống giao dịch tốc độ cao. Sự cố kỹ thuật, lỗi trong mã, độ trễ dữ liệu hoặc tấn công mạng có thể phá vỡ hoàn toàn chiến lược giao dịch của họ. Ngay cả chậm trễ mili giây trong thực thi lệnh cũng có thể dẫn đến thực hiện theo giá bất lợi, biến lợi nhuận kỳ vọng thành thua lỗ.

Không chắc chắn pháp lý

Quy định về tiền điện tử khác nhau theo từng quốc gia và liên tục phát triển. Ở một số nơi, hoạt động của nhà tạo lập thị trường có thể bị coi là thao túng thị trường, dẫn đến hậu quả pháp lý nghiêm trọng. Chi phí tuân thủ quy định có thể rất lớn đối với các nhà tạo lập hoạt động trên nhiều thị trường toàn cầu với các quy tắc khác nhau.

Kết luận: tại sao nhà tạo lập thị trường vẫn là yếu tố then chốt

Nhà tạo lập thị trường không chỉ là nhà giao dịch tìm kiếm lợi nhuận nhanh chóng. Họ là kiến trúc sư của thanh khoản, xây dựng hạ tầng cho toàn bộ hoạt động giao dịch tiền điện tử. Sự có mặt liên tục của họ trên thị trường đảm bảo các nhà giao dịch có thể thực hiện lệnh kịp thời, góp phần vào sức khỏe và sự trưởng thành của thị trường.

Vai trò của nhà tạo lập thị trường trong việc cung cấp thanh khoản, ổn định giá và nâng cao hiệu quả thị trường là không thể xem nhẹ. Chính họ đã giúp thị trường tiền điện tử vượt ra khỏi nhóm các nhà đam mê kỹ thuật, trở thành lĩnh vực khả thi cho hàng triệu người trên toàn thế giới.

Tuy nhiên, hoạt động của họ đi kèm rủi ro. Biến động thị trường, quản lý danh mục, thách thức công nghệ và bất ổn pháp lý vẫn là những trở ngại lớn. Khi thị trường phát triển và hội nhập sâu hơn vào hệ thống tài chính truyền thống, vai trò của nhà tạo lập thị trường sẽ vẫn là trung tâm trong việc hình thành một thị trường tài sản kỹ thuật số trưởng thành, ổn định và dễ tiếp cận hơn.

Sự công nhận tầm quan trọng của nhà tạo lập thị trường cũng như các rủi ro họ phải đối mặt là chìa khóa để hiểu cách các thị trường tiền điện tử hiện đại vận hành và hướng tới tương lai.